TRUNG QUỐC

 PHẦN 2 -2

126681-004-F09AF335

B. KHU VỰC TÂY NAM

1. CAO NGUYÊN VÂN NAM- QUÝ CHÂU (Yunnan – Guizhou Plateau)

102293-004-B87A0D38Pavilion atop Yulongxue (“Jade Dragon Snow”) Mountain, near Lijiang, Yunnan province, China.

Lối đi bộ này được nêu tên ” Ngọc bích – Đường mây ” sau khi tạo thành mây xuất hiện trên đỉnh cao núi Điểm Thương (Cangshan) .

Cao nguyên Vân-Quý nằm ở tây nam Trung Quốc, bao phủ phía đông tỉnh Vân Nam, toàn bộ tỉnh Quý Châu, tây bắc của Quảng Tây và một số vùng giáp ranh của Trùng Khánh, Tứ Xuyên, Hồ Nam và Hồ Bắc.

Cao nguyên này có hai vùng phân biệt : vùng cao nguyên cao trung bình khoảng 2.000m ở miền bắc Vân Nam, và vùng những gồm ngọn đồi gợn sóng, hẻm núi sông khoét sâu, và núi hình thành do đứt gãy ở miền tây Quý Châu. Đá vôi dễ dàng bị xâm thực ở bên dưới cao nguyên, cho phép hình thành địa hình karst ngoạn mục.

1.the_first_bend_of_Nu_river-the landmark of Gongshan, Yunnan, China

Khúc uốn đầu tiên của sông Nộ Giang ( Nu) ở Cống Sơn ( Gongshan). Cống Sơn ở cực bắc của quận Nộ Giang,  thung lũng sâu dốc, với đỉnh núi tuyết tráng lệ. Nước trong xanh như ngọc đổi màu trong bốn mùa. Vào mùa xuân, cánh đồng hoa và các khu vườn ở Bingzhongluo làm say đắm lòng người.

Vân Nam là một cao nguyên rõ rệt hơn và chứa những vùng rộng lớn gồm các rặng núi cao hơn là Quý Châu. Đai cao nhất nằm ở phía tây, nơi núi Thương Sơn hay Điểm Thương (Diancang hay Cang Shan) thuộc dãy núi Vân Lĩnh cao 4.122m. Độ cao có thể thay đổi từ đỉnh núi xuống các thung lũng sông khoảng 3000m. Phía đông nam thấp hơn, phần lớn dân cư tập trung ở đây.

Địa hình của Vân Nam được xác định bởi một loạt các dãy núi cao chạy theo hướng tây bắc – đông nam, bắt đầu gần nhau rồi từ đó chia nhánh ra chạy từ biên giới Tây Tạng xuống đông nam ngang qua Vân Nam. Từ tây sang đông là những dãy núi cao như Cống Sơn (Gaoligong), Nộ Sơn (Nu), và Vân Lĩnh (Yúnlǐng). Từ dãy núi Vân Lĩnh là các nhánh xa hơn: Vũ Lăng sơn (Wǔlíng shan) và Ailao sơn ở khu vực trung nam và Wumeng ở phía đông bắc. Vân Nam giàu tài nguyên thiên nhiên và có hệ thực vật phong phú đa dạng. Trong số 30.000 loài thực vật núi cao, Vân Nam có lẽ có khoảng 17.000 loài hay hơn.

5.southern_Chinese_riverside_town Ridang-southern Chinese riverside town—Ridang, Gongshan, Yunnan, China

Thị trấn Ridang bên dòng sông ở dưới chân núi Cống Sơn. Nơi đây Thomas Hardy đã đến thăm và viết quyển tiểu thuyết ” Xa đám đông điên loạn”.

Quý Châu là một phần của một cao nguyên bị xói mòn cũ kết nối với các khu vực cao nguyên ở Vân Nam, độ cao của nó từ khoảng 700 m ở miền đông Quý Châu đến khoảng 2.000 m ở phía tây. Toàn bộ địa hình của Quý Châu dốc từ trung tâm về phía bắc, phía đông và phía nam. Tại các khu vực tiếp giáp với Tứ Xuyên và Hồ Nam ở phía bắc và phía đông, độ cao khoảng 700m, trong khi sườn phía nam của Quý Châu thấp xuống khoảng 500 đến 600m vào Quảng Tây. Theo đó, các con sông chảy từ Quý Châu ra 3 hướng, phía bắc, phía đông và phía nam.

A Glimpse at South Slope of Mount Jinfoshan

Mặt nam của đỉnh Jinfos, đỉnh cao nhất của dãy Đại Lâu (Dalou shan)

Cao nguyên, gồm chủ yếu là đá vôi và đá bazan, đã chịu những tác động uốn nếp, đứt gảy phức tạp, và do đó có sự đứt gảy của địa hình, một ví dụ trong số đó là thác Hoàng Quả Thụ (Huangguoshu) trên sông Bách Thủy (Baishui hé) cao 77,8m rộng 101m, là thác nổi tiếng gần Anshun ở phía tây nam. Thung lũng sâu, hẻm núi dốc đứng, và những vách đá là phổ biến. Tại các khu vực núi đá vôi phong cảnh đặc trưng bao gồm địa hình karst với sườn núi dốc đứng, núi cao, nhiều hang động lớn, suối ngầm. Chỉ những lớp đá uốn nếp lồi và lớp đá uốn nếp lõm của cao nguyên ở trung tâm Quý Châu là rộng và khá bằng phẳng.

1200px-Yunnan_Terraces- Hẽm núi Hổ Nhảy

Hẻm núi Hổ Nhảy, hẻm núi đoạn sông Dương Tử chảy qua; tên địa phương của sông là Kim Sa giang.Với chiều dài 15 km, hẻm núi này nằm trong khu vực mà con sông chảy qua các khối núi như Ngọc Long Tuyết Sơn cao 5.596 m ở phía đông và Cáp Ba Tuyết Sơn cao 5.396 m ở phía tây qua một loạt thác dưới các vách đá dốc đứng cao 2.000 m.

Quý Châu nhìn chung là vùng đồi núi với các đỉnh núi trùng điệp, dọc ngang, đỉnh cao vực sâu. Tuy nhiên ở phía tây nhiều núi hơn trong khi ở phía đông và phía nam tương đối bằng phẳng. Phía bắc Quý Châu có Đại Lâu sơn ( Dalou shan) cao 1444 m là ranh giới của Quý Châu và Tứ Xuyên, ở miền trung và phía nam có Miêu Lĩnh chạy qua, đỉnh núi chính là Lôi Công sơn cao 2.178 m, ở phía đông bắc có Vũ Lăng sơn, đỉnh núi chính là Phạm Tịnh sơn cao 2.572 m chạy từ Trùng Khánh đến đông Quảng châu và tây Hồ Nam. Ở phía tây, có Ô Mông sơn cao vút, nằm ở huyện Hách Chương với cao độ đạt 2.900m trên mực nước biển, là đỉnh cao nhất Quý Châu. Tuy nhiên, ở vùng sông suối tại khu vực ranh giới tỉnh thuộc huyện Lê Bình của châu Kiềm Đông Nam, độ cao tuyệt đối chỉ là 147,8 mét, là điểm thấp nhất của Quý Châu.

123023-004-17CBFD6ETerraced rice fields near Guiyang, Guizhou province, China.QUÝ DƯƠNG

Ruộng bậc thang gần Quý Dương, Quý Châu

Thủ phủ của Quý Châu là Quý Dương (Guiyang). Các thành phố chính là Anshun, Kaili, Zunyi, Duyun, Liupanshui, và Qingzhen. Quý châu này là nơi cư trú của nhiều dân tộc gồm Thổ Gia (Tujia), Hán, Miêu (Miao) và người Bạch (Bai), người Bố Y (Buyei). Quý Châu từ lâu là tỉnh nghèo nhất do địa hình gồ ghề lởm chởm lại thêm khô hạn quanh năm. Đặc điểm này được miêu tả qua thơ ca dân gian: Bầu trời không trong sáng trong 3 ngày, đất không bằng phẳng hơn 3 li, dân không có 3 xu.

800px-A Bouyei woman in front of her house- người Bố Y

Phụ nữ dân tộc Bố Y , Quý Châu

Cao nguyên Vân Quý có biệt danh là “tứ quý như xuân”. Do có độ cao lớn và vĩ độ thấp, khí hậu của cao nguyên mát mẻ và ít biến đổi theo mùa. Một năm có hai mùa là mùa mưa và mưa khô. Cao nguyên Vân-Quý là nơi bắt nguồn của nhiều dòng sông lớn tại châu Á như Trường Giang, Tây Giang và sông Mê Kông.

Côn Minh ( Kunming) là thủ phủ tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, dân số khoảng 1.055.000 người ( 2006). Côn Minh nằm ở độ cao 1.900 m trên mực nước biển, và ở vĩ độ bắc của chí tuyến, ở giữa cao nguyên Vân Nam-Quý Châu, và bên bờ nam của hồ Điền Trì, bao quanh bởi các đền thờ và các ngọn đồi ven hồ và cảnh quan núi đá vôi. Khoảng 96 km về phía đông nam thành phố là Thạch Lâm, một hình karst phát triển là một điểm thu hút du lịch bao gồm các hang động đá, vòm đá sót. Tổng diện tích Côn Minh là 21.600 km2.

800px section of the northeast outer area of the Major Stone Forest, the main portion of the Stone Forest in Yunnan.

Phần ngoại vi đông bắc của Thạch Lâm ở Vân Nam.

Yunnanshilin2- QUANG CẢNH THẠCH LÂM

Quang cảnh Thạch Lâm

Côn Minh có thể hình thành năm 279 trước Công nguyên. Nó bao gồm một thành phố cổ có tường bao quanh, một khu thương mại hiện đại, khu dân cư và các khu vực trường đại học bao gồm Đại học Vân Nam, và một trường cao đẳng y tế. Ở vùng ngoại ô là một ngôi chùa bằng đồng nổi tiếng, có niên đại từ thời nhà Minh.

Tầm quan trọng kinh tế Côn Minh xuất phát từ vị trí địa lý của nó. Vị trí gần biên giới với các nước Đông Nam Á, phục vụ như là một trung tâm giao thông ở tây nam Trung Quốc, nối bằng đường sắt tới Việt Nam và bằng đường bộ đến Miến Điện và Lào. Vị trí này cũng làm cho nó trở thành một trung tâm thương mại quan trọng trong khu vực này của Trung Quốc.

Mặc dù có một lịch sử gần 2.400 năm, sự thịnh vượng hiện đại ngày nay chỉ từ năm 1910, khi tuyến đường sắt từ Hà Nội được xây dựng. Thành phố đã tiếp tục phát triển nhanh chóng dưới những nỗ lực hiện đại hóa của Trung Quốc. Đường phố của Côn Minh đã mở rộng trong khi các tòa nhà văn phòng và dự án nhà ở phát triển với một tốc độ nhanh chóng. Côn Minh đã được chỉ định là một trung tâm du lịch do đó các nhà cao tầng và khách sạn sang trọng mọc lên nhanh chóng.

dc_150811_LeGiang

Thành phố cổ Lệ Giang phía xa là Núi Tuyết Ngọc Long

Lệ Giang (Lìjiāng) là thành phố cổ nằm ở phía tây bắc tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), sát với Tây Tạng, dưới chân núi Ngọc Long cao 5.596m quanh năm tuyết phủ. Đây là một thành phố cổ tuyệt đẹp cả về phong cảnh và lịch sử, nơi sinh sống của các dân tộc Bạch, Nạp Tây và Tạng. Thành cổ này nằm trên độ cao 2.400 m, trên cao nguyên Vân Quý, cách Côn Minh hơn 500 km và có diện tích 3,8 km².

800px-Lijiang-canales - KÊNH RACH LỆ GIANG

Chiếc cầu bắc qua kênh rạch ở thành phố cổ Lệ Giang.

Lệ Giang cũng được mệnh danh là Venezia của Châu Á, với những góc phố cổ kính xen lẫn những con kênh nhỏ quanh co uốn lượn, mỗi góc phố, ngôi nhà đều là những góc nhỏ yên tĩnh và êm đềm. Trước cửa các ngôi nhà người ta đều trồng dương liễu và có suối nước chảy qua. Lệ Giang nổi tiếng về hệ thống đường thủy và cầu cống, nó có 354 chiếc cầu  bắc trên hệ thống sông Ngọc Hà trong nội thành. Những cây cầu được nhắc đến nhiều: Đại Thạch, Nam Môn, Mã Yên, Nhân Thọ, được xây vào đời Minh và Thanh.

800px-Altstadt_von_Lijiang

Kênh nhỏ chảy qua khu phố cổ Lệ Giang

Đô thị cổ Lệ Giang có lịch sử lâu đời hơn 800 năm. Lệ Giang được xây vào cuối đời Tống, đầu đời Nguyên. Phủ họ Mộc vốn là nơi ở của thủ lĩnh thế tập Lệ Giang, được xây vào thời nhà Nguyên. Sau khi được đại tu vào năm 1998, phủ họ Mộc trở thành Viện bảo tàng của đô thị cổ.

Hiện nay Lệ Giang có khoảng 30.000 dân với hơn 6200 hộ, chủ yếu là người Nạp Tây (hay Naxi). 30% người dân vẫn làm nghề thủ công (đúc đồng, chạm bạc, thuộc da và lông thú, dệt). Du lịch nơi đây hiện nay rất phát triển. Đô thị cổ Lệ Giang là một trong những Di sản Văn hóa thế giới được UNESCO công nhận.Một phần ba thành phố cổ đã bị phá hủy bởi một trận động đất vào tháng 2 năm 1996.

Dali_Yunnan_China_West-gate-of-old-town-Dali-01

Cổng thành cổ Đại Lý ở phía tây, Vân Nam

Đại Lý là thủ phủ của Châu tự trị dân tộc Bạch Đại Lý, diện tích khoảng 1.468 km², có hơn 500.000 dân – là thành phố có lịch sử lâu đời. Từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 10 – Đại Lý từng là trung tâm chính trị – văn hóa lịch sử của Vân Nam. Nhiều công trình kiến trúc đặc sắc còn bảo tồn tốt đến ngày nay trong đó có thành cổ Đại Lý được xây dựng năm 1382 tường thành cao 7,6 m. Trong triều đại nhà Minh, nhà Thanh nơi này là đế đô phủ Vân Nam, năm Thái Bình Thiên Quốc từng là soái phủ của Đại Nguyên soái thống lĩnh binh mã Đỗ Văn Tú. Đại Lý cổ thành là điểm tham quan du lịch hấp dẫn của tỉnh Vân Nam cùng với Phim trường Thiên Long Bát bộ và Thành cổ Lệ Giang.

800px-1_dali_old_town_yunnan_2012Night view of the downtown area

Thành cổ Đại Lý , xa là núi Thương Sơn

Thành Đại Lý tựa lưng vào Thương Sơn , nhìn về hồ Nhĩ Hải từng có tên Diệp Du thành hoặc Tử thành. Kinh đô của dòng họ Đoàn này có từ những năm 937 cho đến năm 1253, vị vua sáng lập là Đoàn Tư Bình. Vào năm 1253, vương quốc nhỏ bé này bị đế chế Mông Cổ xâm chiếm và trở thành một thành phố của Vân Nam như ngày nay. Bức tường thành nhỏ bé này lại không bị xâm chiếm trong rất nhiều năm, đem lại nhiều câu chuyện kì bí về dòng họ Đoàn đằng sau cổng thành.

Thành có chu vi 8km, gồm 9 đường lớn và 18 đường nhỏ, có thể vào thành qua 1 trong 4 cổng chính: đông – tây – nam – bắc được xây theo kiểu tam quan. Chất liệu xây dựng chủ yếu ở thành Đại Lý là đá và gỗ. Thành đá vững chãi,  nhà đá cổ kính, gỗ dựng nhà đều làm bằng gỗ quý, suốt mấy trăm năm vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt.

Các trục đường chính vuông góc với bốn cổng thành và từ đó tỏa ra các ngõ. Toàn bộ con đường được lát đá hoa cương đã sáng bóng lên theo thời gian và hệ thống suối chảy róc rách hai bên đường bảo đảm nhiệm vụ thoát nước lẫn phong thủy cho toàn con phố. Những ngôi nhà mang lối kiến trúc cổ, mái cong, bậc thềm đá hoa cương, câu đối đỏ dán hai bên thành cửa gỗ đã sẫm màu, những chiếc sân lát đá, cổng vào hình bán nguyệt, chậu hoa, cây kiểng và cả những chiếc ghế trong sân đều toát lên dáng vẻ cổ kính.

1200px-3_pagodes_de_Dali- TAM THÁP ĐẠI LÝ CHÙA SÙNG THÁNH

Tam Tháp Đại Lý

Có đoạn thành có những con suối nhỏ trong vắt bắt nguồn từ dãy Thương Sơn chảy ngang những con phố hình thành nên một con phố được gọi là Phố Suối Reo. Phần bên trong của đoạn thành là những quán hàng lưu niệm đan xen.

Cách thành 1 km về phía bắc bên hồ Nhĩ Hải là Tam tháp Đại Lý. Đó là một công trình kiến trúc cổ rất đặc sắc. Ba tháp tạo thành hình Tam Giác – tháp chính là Thiên Thuần cao 69m, gốm 16 tầng tháp, được xây dựng từ thời Đường. Cạnh Tam Tháp là chùa Sùng Thánh được xây dựng từ năm 834 đến năm 840 được bảo tồn khá tốt.

Đại Lý là một quốc gia theo Phật giáo Mật tông. Từ vua đến dân đều xuất gia. Trong hai mươi hai đời vua của mình thì có đến mười vị vua bỏ ngôi đi tu như Đoàn Chính Thuần, Đoàn Chính Hưng…

Chongshengsi-Chùa Sùng Thánh - cổ thành Đại Lý

Chùa Sùng Thánh ở cổ thành Đại Lý

Đại lý không  náo nhiệt, không có những ánh đèn  màu sắc hay những tiếng nhạc ồn ào của hàng quán về đêm. Ngay cả những quán trọ, nhà nghỉ cũng tương xứng một màu sắc với toàn ngôi thành. Tuy trầm lắng, yên bình nhưng  Đại Lý đã để lại trong lòng du khách những ấn tượng không thể nào quên, khiến du khách một lần ghé qua lại muốn quay lại ngắm nhìn thiên nhiên tuyệt mỹ, tận hưởng không khí trong lành rồi hoài niệm về thời xa xưa của nơi này.

 2. CAO NGUYÊN TÂY TẠNG (Plateau of Tibet)

800px-Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006_edit_1

Mặt bắc của Everest nhìn từ Tây Tạng

Cao nguyên Tây Tạng, cũng được gọi là Cao nguyên Thanh Hải-Tây Tạng (Qinghai-Tibet), cao nguyên rộng lớn của Tây Nam Trung Quốc. Nó bao gồm toàn bộ khu tự trị Tây Tạng và phần lớn tỉnh Thanh Hải và kéo dài đến phía tây tỉnh Tứ Xuyên và phía nam khu tự trị Uygur Tân Cương (Xinjian).

Khu vực này nằm giữa dãy núi Côn Luân và các rặng núi liên quan của nó ở phía bắc và dãy Himalaya và Karakoram ở phía nam và tây nam; nó kéo dài về phía đông dãy núi và Daxue, xa hơn về phía nam, các phần phía bắc và trung tâm của dãy núi Hoành Đoạn (Hengduan). Cao nguyên khổng lồ này chiếm ¼ diện tích Trung Quốc, khoảng 2.500.000km2, phần lớn nằm ở độ cao trên 4.000 – 5.000 m.

View of Western Kunlun Shan from the Tibet-Xinjiang highway

Phía tây Côn Luân nhìn từ xa lộ Tây Tạng- Tân cương

Các dãy núi biên giới của cao nguyên, dãy núi Côn Luân và dãy Himalaya thậm chí còn cao hơn, với đỉnh của nó trên 7000 – 8000m ( đỉnh Everest của Hymalaya, cao 8.850 m trên mực nước biển nằm ở biên giới Trung Quốc-Nepal, là đỉnh núi cao nhất thế giới). Nhìn chung sườn của các dãy núi biên giới hướng về bên trong Tây Tạng thì thoai thoải, trong khi sườn núi hướng về bên ngoài dốc đứng. Ở ngoại biên phía đông và phía nam của cao nguyên là nguồn của nhiều con sông lớn trên thế giới, trong đó có sông Dương Tử, Hoàng Hà, Mekong, Salween, Indus và Brahmaputra. Chỉ trong những thung lũng thấp, chủ yếu dọc các thung lũng Brahmaputra, là có người định cư.

800px-Tibetan family in Kham attending a horse festival

Một gia đình Tây Tạng ở Kham tham gia Lễ hội ngựa

Bồn địa Sài Đạt Mộc (Qaidam -Tsaidam Basin), chiếm phần phía tây bắc của Cao nguyên Tây Tạng, là bồn địa lớn nhất và thấp nhất của cao nguyên. Phần rộng lớn phía tây bắc của bồn địa có độ cao ước tính từ 2700 – 3000m, phần đông nam hẹp và hơi thấp hơn. Sỏi, cát và đất sét sa mạc, bán sa mạc, và chất thải muối chiếm ưu thế trong bồn địa. Phần phía bắc của cao nguyên, được gọi là Qiangtang, rải rác với nhiều hồ nước lợ.

Tây Tạng có nhiều đồng cỏ rộng lớn được sử dụng để chăn nuôi; rừng phát triển trên sườn thung lũng, đặc biệt là ở phía nam. Nông nghiệp phát triển ở vùng đồng bằng màu mỡ của sông Brahmaputra và các nhánh của nó. Lhasa, thủ phủ của Tây Tạng, là nơi tập trung dân đông dân.

* Yêu cầu các bạn tham khảo bài viết nếu có copy nên trích dẫn nguồn www.cacnuocchauau.com/home. Đề tài này đã đăng ký ở Sở Khoa học Công nghệ Đồng Nai, đã được Hội đồng khoa học thẩm định tháng 9/2006, xin đừng dùng nó lập website riêng, cướp công sức người khác, người tự trọng không làm vậy. Mỗi bài tác giả phải mất công sức dịch rất lâu, sắp xếp bố cục, lựa chọn hình ảnh thích hợp với nội dung, với tâm huyết yêu nghề  tác giả mong muốn đóng góp chút công sức biên soạn nó  dành cho các bạn yêu thích bộ môn địa lý, dùng để giảng dạy, tham khảo.


———————————————————————————————————————

THƯ VIỆN ẢNH CAO NGUYÊN VÂN QUÝ