17. THỤY SĨ ( SWITZERLAND)

LIÊN BANG THỤY SĨ

Diện tích : 41.000 km2  – Dân số : 7.600.000 người ( 2007 )  – Thủ đô : Bern

MAP THUY SI copy

I. VÙNG ĐẤT CỦA DÃY NÚI ALPS

1. Vị trí địa lý
Thụy Sĩ nằm ở Trung Âu, phía bắc giáp Pháp, Đức, phía đông giáp Ao, Liechtentein, phía nam giáp Italy, phía tây giáp Pháp. Nếu bạn nhìn lên bản đồ châu Âu, bạn sẽ nhận thấy Liên bang Thụy Sĩ nằm giữa những nước quan trọng như : Pháp, Đức, Ao, Italy và quốc gia mini Liechtenstein. Bạn cũng đã biết về các miền của Thụy Sĩ khi bạn học về núi Jura của Pháp, sông Rhine của Đức, và dãy núi Alps ở Ao và Italy. Thụy Sĩ không những có chung sông núi với quốc gia láng giềng mà còn chung về ngôn ngữ.

2. Thụy Sĩ là quốc gia có nhiều đồi núi

three main regions copy

Ba miền địa hình chính của Thụy Sĩ

Thụy Sĩ là một trong những nước nhiều đồi núi nhất châu Âu. Phía tây bắc biên giới với Pháp là dãy Jura, ở trung tâm và nam là dãy núi Alps, giữa hai dãy núi là miền cao nguyên, còn gọi là Mittelland, nông nghiệp, công nghiệp tập trung chủ yếu tại đây.

3. Phần lớn lãnh thổ có khí hậu ôn đới lục địa

Khí hậu Thụy Sĩ thay đổi theo độ cao.Vùng Ticico ở phía nam có khí hậu Địa Trung Hải, nhưng phần lớn lãnh thổ có khí hậu ôn đới lục địa mùa đông lạnh, mùa hè ấm. Vùng Mittelland thường bị bao phủ bởi sương mù dầy vào cuối mùa thu, Vùng núi cao thuộc dãy núi Alps có tuyết băng hà bao phủ.

4. Thụy Sĩ có nhiều sông ngòi và hồ

western caton of vaud -vine terraces (Lake Geneva)

Vùng trồng nho bậc thang thoải xuống hồ Geneva phía tây bang Vaud.

Thụy Sĩ có hàng ngàn sông suối, nhiều sông được xây đập để xây dựng nhà máy phát điện. Trong số các con sông dài nhất ở châu Âu là sông Rhine, sông Rhone bắt nguồn ở Thụy Sĩ. Đa số các con sông ở Thụy Sĩ đều không thích hợp cho giao thông. Các thác của chúng quá lớn và chảy xiết. Thậm chí sông Rhine cũng bị cắt ngang đột ngột bởi vài thác gần phía bắc thành phố Schaffhausen. Do đó việc giao thông chỉ trở nên thuận lợi mãi cho đến khi sông Rhine vào thành phố Basel, ngay biên giới Đức.

1024px-Lago_di_Lugano3-Lake Lugano)

Hồ Lugano

Thụy Sĩ cũng nổi tiếng có nhiều hồ đẹp, đặc biệt là các hồ ở miền núi Alps. Hồ từ lâu đã là nơi quan trọng về giao thông ở Thụy Sĩ, và nhiều thành phố nằm dọc các bờ hồ. Vài hồ chia sẻ với các quốc gia khác như hồ Geneva, hồ lớn nhất của Thụy Sĩ nằm ở biên giới phía tây của Thụy Sĩ với Pháp, và hồ Constance ở biên giới phía đông bắc với Đức và Ao. Về phía nam biên giới với Italy là hồ Lugano và hồ Maggiore, cao hơn mực nước biển 190m và là địa hình thấp nhất nước. Các hồ nằm hoàn toàn trong lãnh thổ Thụy Sĩ là hồ Neuchatel, Lucerne, Zurich, Brienz, Thun.

Sông Rhone

1280px-Rhoneglacier-Le Rhône naît du glacier du Rhône.

Băng hà Rhone tan chảy, nguồn của sông Rhone

570px-Rhône_supérieur_bassin_1.svg

Bản đồ dòng chảy của sông Rhone

Bắt nguồn từ dãy núi Alps của Thụy Sĩ, do sự tan chảy của băng hà Rhone đổ xuống sườn phía nam của núi Dammastock, thuộc bang Valais ở độ cao 2150m. Sông chảy về phía nam qua bồn địa Gletsch, nơi đây nó vượt qua một hẻm núi và vào thung lũng Gom rồi qua một hẻm núi khác trước khi tới đồng bằng Valais. Một đoạn ngắn trước khi tới Brig nó hợp lưu với sông Massa phát nguồn từ băng hà Aletsch rồi chảy vào thung lũng Rhone và từ đó thoạt tiên chảy về phía tây khoảng 30km tới Leuk, rồi sang hướng tây nam khoảng 50km tới Martigny.

Sông Rhone hình thành biên giới giữa Thụy Sĩ và Ý ở phía nam, giữa Thụy Sĩ và Pháp ở phía tây và tạo thành biên giới giữa bang Vaud và Bern ở phía bắc, Uri và Ticino ở phía đông biên giới này kéo dài từ thị trấn Brig tới Martigny và độ cao chỉ còn từ 700-450m.

La vallée du Rhône, vers La Souste à LOECHE. Au fond, le cône de l'Illgraben et la forêt de Finges (Valais, Suisse).

Thung lũng sông Rhone, bang Valais

Ở Martigny sông Rhone hợp lưu với sông Dranse ở tả ngạn khiến nước sông chảy mạnh thung lũng sông mở rộng hơn, sông Rhone trẻ chảy ngoặc về phía bắc tạo nên một góc, cắt ngang qua dãy núi Alps vào một thung lũng và chảy vào hồ Geneva trong trẻo, phẳng lặng, hình thành một châu thổ rộng.

River Rhône, Lake Geneva and Valais

Sông Rhone chảy vào hồ Geneva, tả ngạn sông là bang Valais. Sông Rhone có màu trắng sữa đặc điểm con sông ở miền núi Alps.

Rời hồ Geneva sông chảy về phía tây nam sau khi để lại trầm tích của nó, nó nhanh chóng trở lại thành một dòng sông có màu trắng sữa điểm đặc trưng của các con sông miền núi Alps.

Ở Geneva sông Rhone hợp lưu với sông Arve, phát nguồn từ Mont Blanc. Sau hành trình dài 290km sông Rhone rời Thụy Sĩ vào phía nam dảy Jura, từ đó chảy vào hồ Bourge.

Sông Rhone hợp lưu với sông Saône ở Lyon- một thành phố lớn nhất của Pháp nằm dọc sông, nơi đây nó chảy giữa dãy núi Alps và Massif central. Từ Arles sông Rhone chia làm hai nhánh hình thành nên châu thổ Camargue. Cả hai nhánh Grand Rhone và Petit Rhone đều đổ vào Địa Trung Hải.

Sông Rhine

1280px-Above_Tomase-Lake Toma, seen from the side opposite the outflow

Hồ Toma nhìn ngược với dòng chảy

Là một trong những con sông lớn và quan trọng nhất châu Âu, dài 1.233 km, bắt nguồn từ miền núi Alps của Thụy Sĩ do hai sông Vorderrhein và Hinterrhein hợp thành. Sông Vorderrhein bắt nguồn từ hồ Toma ở độ cao 2243m gần đèo Oberalp ( Central Alps) rồi chảy về phía đông qua Disentis hợp lưu với sông Hinterrhein từ phía nam lên ở Reichenau trên Chur.

1280px-Rheinzusammenfluss-Confluence of the Hinterrhein (right) and the Vorderrhein (left) at Reichenau

Nơi hợp lưu của sông Hinterrhein ( phải) và sông Vorderrhein ( trái ) ở Reichenau

Bên dưới Chur, sông Rhein rời khỏi dãy núi Alps hình thành biên giới đầu tiên giữa Thụy Sĩ – Liechtenstein rồi giữa Thụy Sĩ – Áo, trước khi hình thành một châu thổ do dòng chảy của sông chậm lại ở lối vào hồ Constance. Sông Rhine rời khỏi hồ qua nhánh Untersee của hồ. Từ đó tới khúc uốn của nó ở Basel nó hình thành biên giới với Đức, ngoại trừ những vùng bên dưới Stein am Rhein, nơi mà biên giới chệch hướng để thác Rhine ở Schaffhausen nằm hoàn toàn trong lãnh thổ Thụy Sĩ.

Rhein-Karte2

Bản đồ sông Rhine

Sông Rhine chảy xiết giữa một bên là núi Alps một bên là núi Rừng Đen, dòng chảy của nó ở nơi đây cũng bị cắt quảng đột ngột bởi các đập như Laufenburg được xây dựng bởi Thụy Sĩ và Säckingen, Schwörstadt bởi Đức. Ở đoạn này sông Rhine hợp lưu với các sông nhỏ từ núi Alps đổ xuống là sông Thur, Töss, Glatt, Aare, Wutach. Sông Rhine chỉ giao thông thuận tiện giữa Basel và Rheinfelden từ năm 1934.

Từ Basel sông rẽ lên phía bắc qua thung lũng Rhine rộng lớn, bằng phẳng giữa núi Vosges, núi Rừng Đen, núi Haardt và núi Oden. Hình thành biên giới giữa Pháp và Đức. Nơi đây sông Rhine hợp lưu với sông Ill từ Alsace đổ về ở Strasbourg và nhiều sông nhỏ khác như sông Dreisam, sông Kinzig phát nguồn từ núi Rừng Đen. Sông Neckar có chế độ nước điều hòa sau khi vượt qua núi Oden trong một hẽm núi hùng vĩ xa tận Heidelberg cũng hợp lưu với sông Rhine ở Mannheim.

Trung lưu sông Rhine là khúc sông ngoạn mục và thơ mộng nhất. Trong 90 dậm liên tục này sông Rhine đã cắt một hẽm núi sâu và ngoằn ngoèo giữa một bên là sườn đá phiến dốc đứng của núi Hunsrück ở phía tây và núi Taunus ở phía đông. Các vườn nho che phủ sườn đồi xa tận Koblenz, nơi sông Moselle hợp lưu với sông Rhine . Ở hữu ngạn pháo đài Ehrenbreitstein bao quát sông Rhine và là nơi hợp lưu của sông Lahn vào nó.

Ehrenbreitstein Fortress, on the Rhine in Koblenz, Germany.

Pháo đài Ehrenbreitstein bên sông Rhine ở Koblenz

Bên dưới Bonn thung lũng sông mở rộng vào một đồng bằng , thành phố cổ Cologne nằm bên tả ngạn sông. Nơi đó chiếc cầu Severin hiện đại bắt qua sông và một cầu xe lửa dẩn từ Aachen tới Düsseldorf và vùng công nghiệp Ruhr được xây dựng lại. Düsseldorf, ở hữu ngạn sông Rhine, là trung tâm thương mại của vùng mỏ than North Rhine–Westphalia. Duisburg, nằm ở cửa sông Ruhr vận chuyển một lượng lớn than đá và vỏ bần bằng đường thủy từ Ruhr cũng như quặng sắt và dầu mỏ.

Phần cuối cùng của sông Rhine nằm bên dưới thị trấn biên giới Emmerich trong vùng châu thổ của Hà Lan. Nơi đây sông Rhine phân ra nhiều nhánh rộng, như Lek và Waal. Với sự hoàn thành của Kế hoạch đập Châu thổ năm 1986 – được xây dựng để ngăn lụt ở vùng ven biển tây nam của Hà Lan – tất cả các nhánh sông Rhine bị ngăn chận lại ; bây giờ các con kênh đào và các kênh bên dẩn nước sông tới biển. Tuy nhiên từ năm 1872 con kênh New Waterway được xây dựng để cải tiến tiến trình giao thông từ Bắc Hải tới Rotterdam, con kênh này đã trở thành đường thủy chính kết nối sông Rhine và biển; dọc theo kênh là cảng Eupropoort, một trong những cảng lớn nhất thế giới.

5. Tài nguyên thiên nhiên

Địa thế miền núi, đất trồng nghèo nàn đã hạn chế sự phát triển nông nghiệp ở Thụy Sĩ (Morcote_ bang Ticino)

Địa thế miền núi, đất trồng nghèo nàn đã hạn chế sự phát triển nông nghiệp ở Thụy Sĩ (Morcote_ bang Ticino)

Khí hậu thay đổi khác nhau của Thụy Sĩ đã tạo nên sự đa dạng của giới thực vật và động vật. Ở vùng nhiều nắng và nam bang Ticino phổ biến là loài cây bụi Địa Trung Hải và thông. Phía bắc lạnh hơn là rừng hỗn hợp giữa các loài cây rụng lá và cây quả nón. Loài cây rụng lá phổ biến nhất là sồi, cây thích, dẻ. Cây quả nón gồm thông, vân sam, và linh sam.

Ở độ cao bộc lộ dưới nắng nhiều có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với thực vật. Thí dụ, sườn núi hướng về phía nam có nắng ấm hơn và khô hơn sườn núi hướng về phía bắc. Do đó sườn núi phía nam có nhiều loài thực vật khác nhau có thể là đặc trưng của vùng này. Nhìn chung, rừng rụng lá chủ yếu ở các địa hình thấp khoảng 1.400m, trong khi rừng quả nón chủ yếu ở độ cao 2.200m. Trên độ cao này bắt đầu là đồng cỏ miền núi Alps trên vành đai rừng. Nơi đây hoa dại và cỏ rất nhiều như nhung tuyết, cúc tây, păng-xê, long đởm. Ở độ cao trên 3000m là băng tuyết vĩnh viễn.

Cư trú ở miền núi Alps là sơn dương, marmot, và dê rừng, đại bàng, gấu, kền kền. Trong rừng có nai, cáo, và nhiều loài chim như chim gõ kiến, gà lôi, chim dẽ. Đặc biệt chó sói và cáo vẫn còn trông thấy nhiều nơi. Vùng hồ và vùng đất ẩm ướt là nơi cư trú của các loài chim lặn, diệc, chim choi choi, và nhiều loại vịt.

Tài nguyên khoáng sản không nhiều ở Thụy Sĩ. Đá granite, đá vôi, và các đá xây dựng khác, và muối là khoáng sản phong phú duy nhất có giá trị thương mại. Người ta cũng tìm thấy một lượng nhỏ sắt và măng-gan.

Khoảng 11% diện tích đất đai Thụy Sĩ được sử dụng cho nông nghiệp, trong khi 30% bao phủ bởi rừng. Các vùng địa hình dốc thường gây trở ngại đối với sự phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, địa hình miền núi là trung tâm du lịch quan trọng nổi tiếng, một trong các nguồn thu nhập của Thụy Sĩ.

6. Dân cư xã hội

1280px-Map_Languages_CH

Bản đồ phân bố các vùng ngôn ngữ của Thụy Sĩ.

Dân số Thụy Sĩ là 7.600.000 người ( 2007 ), mật độ 190 người /km2. Người Thụy Sĩ chiếm ¾ dân số, còn lại là công dân của các nước khác như Italy, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, và Pháp. Thụy Sĩ giống như các quốc gia công nghiệp khác có tỉ lệ sinh giảm, và sự gia tăng dân số ít. Ước tính năm 2007 là 0,38%.

Có dân tộc Thụy Sĩ, có quốc gia Thụy Sĩ nhưng không có ngôn ngữ gọi là Thụy Sĩ. Đa số dân chúng Thụy Sĩ điều nói tiếng Đức. Tuy nhiên dân chúng ở gần Pháp thì nói tiếng Pháp và dân chúng gần Italy nói tiếng Italy. Một số ít dân chúng sống ở miền Nam quốc gia nói một ngôn ngữ cổ giống như tiếng Latin gọi là tiếng Romansh là bốn ngôn ngữ chính của Thụy Sĩ. Các văn kiện của chính phủ phải được in bằng bốn thứ tiếng .

Bạn cũng thấy rằng nhiều người Thụy Sĩ biết tiếng Anh. Sự hiểu biết một vài thứ tiếng rất quan trọng cho một quốc gia tiếp đãi nhiều du khách ngoại quốc mỗi năm. Thụy Sĩ nổi tiếng về lòng hiếu khách và về phong cảnh đẹp của nó.

II. CÁC MIỀN ĐỊA HÌNH CHÍNH CỦA THỤY SĨ

1. MIỀN NÚI ALPS : Dãy núi Alps cao đồ sộ và hấp dẫn nhiều du khách mỗi năm.

Photographer © Cheryl Conlon / Lonely Planet Images

Đỉnh Matterhorn, Pennine Alps đang soi bóng xuống hồ băng gần Zermatt .

Núi Alps chiếm 65% diện tích Thụy Sĩ, gồm vài rặng núi, ba trong các rặng núi này đặc biệt nổi tiếng.

1280px-2008_Jungfrau-The Jungfrau and the valley of Lauterbrunnen from Interlaken

Đỉnh Jungfrau nhìn từ thung lũng Lauterbrunnen

Rặng Pennine Alps ở bang Valais, hình thành vùng biên giới tây nam của Thụy Sĩ với Italy, có đỉnh cao nhất là Dufourspitze 4634m, là một trong mười đỉnh cao sừng sững của núi Rosa ( Mont Rosa) . Gần đó là đỉnh núi nổi tiếng trên thế giới Matterhorn cao 4478m, bị băng hà gọt đẽo trở nên sắc nhọn.

Lauterbrunnen Valley in the Bernese Alps, a U-shaped valley that resulted from the erosion of glaciers

Thung lũng Lauterbrunnen ở Bernese Alps, thung lũng có hình chữ U là do sự xói mòn của băng hà.

Dọc biên giới bang Bern và bang Valais là rặng Bernese Alps. Bernese Alps nằm trên thung lũng sông băng Lauterbrunnen, chứa 72 thác, nổi tiếng với đỉnh Jungfrau ( 4.158m) , Eiger ( 3.970m ), Monch ( 4.105m) đứng sừng sững như tháp cao trên thành phố du lịch Interlaken và nhiều thung lũng đẹp như tranh ở trong vùng.

Piz Bermina -View from the pine and larch woodland above the Morteratsch Glacier

Đỉnh Piz Bernina ở trên băng hà Morteratsch nhìn từ rừng thông.

Về phía đông nam trong thung lũng Engadin là vùng St. Moritz thuộc bang Graubünden, là bang lớn nhất nằm ở cực đông của Thụy Sĩ. Địa hình Graubünden chủ yếu là đồi núi bao gồm vùng núi của thung lũng sông Rhine và sông Inn. Về phía đông nam là công viên Quốc gia Thụy Sĩ. Phía bắc là núi hình thành do sự đứt gảy được UNESCO công nhận là di sản thế giới dưới tên Swiss Tectonic Arena Sardona năm 2008. Phía đông bang Graubünden là rặng Bernina được xem là một phần của Rhaetian Alps. Bernina là một trong những rặng núi cao nhất của dãy núi Alps, bao phủ nhiều băng hà, đỉnh cao nhất của nó là Piz Bernina (4.049m).

Rhine Gorge in Graubünden

Sông Rhine chảy trong một hẽm núi ở bang Graubünden

1280px-Val_Trupchun-Tree line in the National park

Rừng trong Công viên Quốc gia Thụy Sĩ

Những bức tranh sau đây có thể cho bạn một hình dung nhỏ về vẻ đẹp của dãy núi Apls. Để đánh giá dãy núi Apls đầy đủ bạn nên đứng ở thung lũng của miền núi cao, hít thở không khí tươi mát của miền núi, chiêm ngưỡng vẻ huy hoàng của các đỉnh núi cao bằng mắt bạn. Dĩ nhiên nếu bạn sống ở miền núi Rocky ở Colorado hay Wyoming bạn sẽ không thấy dãy núi Alps khác thường như vậy.

Giống như dãy núi Rocky, dãy núi Alps Thụy Sĩ có nhiều vùng núi mà vành đai rừng mở rộng. Vành đai rừng đánh dấu độ cao giới hạn mà cây tăng trưởng. Trên vành đai rừng là thực vật giống như thực vật miền lãnh nguyên bao gồm rêu, cỏ và hoa dại.

Đây đó những đỉnh núi cao bao phủ tuyết quanh năm. Người ta cũng có thể trông thấy một vài con sông băng. Các thung lũng hình chữ U và các hồ băng hà cho chúng ta thấy có thời những con sông băng lớn hơn bây giờ nhiều. Băng hà đã làm cho những đỉnh núi nhọn và lởm chởm.

Dãy núi Alps gần nơi đông dân cư

Alptransit_LBT_Frutigen_north_portal-The north portal in Frutigen

Xe lửa chuyên chở hàng hóa, hành khách trong vùng núi Alps

Dân chúng nhiều nơi ở châu Âu có thể trải qua kỳ nghỉ của họ ở miền núi Alps Thụy Sĩ, cũng như dân chúng từ những miền khác nhau của Mỹ có thể đến vùng núi Rockies. Tuy nhiên, Thụy Sĩ có sự thuận lợi cho du khách mà miền núi Rockies không có. Sự thuận lợi chính là Thụy Sĩ nằm gần trung tâm công nghiệp đông dân cư. Đi từ vùng Ruhr của Đức đến Thụy Sĩ là một cuộc hành trình chưa tới 480 km. Đi từ vùng Phittburgh của Mĩ tới Colorado là một cuộc hành trình hơn 1600km.

Phương tiện giao thông ở Thụy Sĩ phát triển rất cao. Thụy Sĩ nằm giữa những con đường giao thông quan trọng nhất châu Âu. Đường xe lửa và đường xa lộ quan trọng giữa Pháp, Đức, Ao, Italy băng ngang qua Thụy Sĩ. Ngày nay dãy núi Alps không tạo thành nhiều trở ngại cho việc giao thông như bạn nghĩ. Bằng cách xây dựng nhiều đường hầm, cầu, đường xe lửa và xa lộ Thụy Sĩ đã xây dựng hầu hết những miền của quốc gia họ dễ dàng giao thông với thế giới bên ngoài. Ba đường hầm nổi danh nhất của Thụy Sĩ cắt ngang qua đèo St. Gotthard, Simplon, và Great St. Bernard. Đường hầm qua đèo Simplon dài hơn 19 km .

Ngành du lịch và chăn nuôi bò sữa là hoạt động quan trọng

du lich thuy si

Sinh viên trải qua kỳ nghỉ hè của họ với cái ba lô sau lưng, đi bộ đường trường ngang qua các dãy núi.

Nhiều người ở Thụy Sĩ sống nhờ vào việc mở khách sạn và quán trọ. Vào mùa hè khách sạn đầy ắp người châu Âu, Mĩ, họ đến thưởng thức không khí trong lành và phong cảnh đẹp. Về mùa đông khách sạn và phòng trọ thường đầy ắp người trượt tuyết. Du khách thưởng thức những món ăn ngon, giường êm ái sạch sẽ của những khách sạn tiện nghi. Thường các sinh viên trải qua kỳ nghỉ hè của họ với cái ba lô sau lưng, đi bộ đường trường ngang qua các dãy núi. Có thể leo lên tới đỉnh một vài ngọn núi nổi tiếng, khi bạn leo đến đó bạn thật sự cảm thấy bạn đang ở trên đỉnh của thế giới.

cow in swiss alps

Dàn bò đang gặm cỏ trên đồng cỏ miền núi.

Nhiều thung lũng núi cao thì quá lạnh đối với các vụ mùa. Tuy thế cỏ vẫn mọc trên đất sỏi đá. Nông dân miền núi Thụy Sĩ sử dụng cỏ và cỏ khô để nuôi bò sữa. Sữa bò được chế biến thành bơ hay phó mát ở các xưởng sản xuất bơ phó mát lân cận. Đa số nông dân Thụy Sĩ đưa đàn bò lên đồng cỏ miền núi ở trên vành đai rừng vào mùa hè. Tuy nhiên, chủ yếu là bò con được đưa lên đồng cỏ miền núi, bò sữa vẫn gặm cỏ ở các thung lũng bên dưới. Tiếng lục lạc leng keng ở cổ bò là âm thanh mà ta nghe lặp đi, lặp lại hoài ở miền núi Alps.

Tuyết ở miền núi Alps là nguồn nước quan trọng.

Thung lũng hẻo lánh trên vùng băng hà Aletsch. Dãy núi Bernese Alps  là vùng nhiều băng hà nhất tây Á Âu.

Thung lũng hẻo lánh trên vùng băng hà Aletsch. Rặng núi Bernese Alps là vùng nhiều băng hà nhất tây Á Âu.

1280px-Lac_de_constance-Lake Constance, seen from a vineyard

Hồ Constance nhìn từ vườn nho bên bờ hồ

Gió ẩm thổi lên đỉnh núi tạo thành sương, mưa, hay tuyết ở miền núi. Vào mùa đông, một số đường đèo miền núi cao tuyết đóng đầy trong năm tháng hay nhiều hơn nữa. Khi mùa xuân đến sự nguy hiểm của những vụ lở tuyết rất nghiêm trọng. Các khối tuyết băng và đá rơi ầm ầm xuống sườn núi chôn vùi bất cứ vật gì trên đường đi của nó. Người Thụy Sĩ đã trồng rừng trên một số sườn núi để ngăn cản những vụ lở tuyết tàn khốc.

Đối với đa số vùng núi tuyết hữu ích hơn là có hại. Chúng cung cấp nước cho bốn con sông lớn nhất châu Âu là sông Rhone, sông Rhine, sông Danube, và sông Po. Sông Rhine chảy vào Bắc Hải, sông Rhone và Po chảy vào Địa Trung Hải, sông Danube chảy vào Biển Đen. Nguồn nước do băng tuyết tan còn là nguồn cung cấp nước cho các hồ. Về phía bắc Italy, Thụy Sĩ có nhiều hồ đẹp. Phần lớn là các hồ nhỏ nằm ở núi cao. Tuy nhiên, các hồ lớn hơn nằm ở thung lũng thấp và do băng hà tạo nên. Nổi tiếng là hồ Geneva, hồ Neuchatel, hồ Constance, hồ Lugano, hồ Maggiore. Bên các bờ hồ đẹp như tranh là nhiều thành phố tỉnh lỵ duyên dáng. Vào mùa hè du khách thường du ngoạn quanh hồ bằng tàu thủy .

2. MIỀN CAO NGUYÊN GIỮA DÃY NÚI ALPS VÀ DÃY JURA

Đa số người Thụy Sĩ sống giữa dãy núi Alps và dãy Jura

The Napf region in the higher Swiss Plateau

Vùng Napf trên cao nguyên

Một cao nguyên rộng lớn giữa miền núi dài khoảng 241km, rộng từ 32 – 64 km, trải dài từ hồ Constance đến hồ Geneva và giữa dãy núi Alps và dãy Jura. Nơi đây không có những đỉnh núi cao lởm chởm. Thay vào đó là các thung lũng rộng, đồi tròn và nhiều hồ như thung lũng Engadine nằm ở phía đông nam bên dòng sông Inn. Gần như mỗi thung lũng đều bị cắt ngang bởi các dòng suối và thường các dòng suối bị gián đoạn bởi những thác tuyệt đẹp như thác Staubbach cao 290m ở Bern.

Những cánh đồng rộng lớn, đất đai màu mỡ của miền cao nguyên đã tạo cho miền này của Thụy Sĩ thành miền nông nghiệp trù phú. Các vùng đồng cỏ được dùng để nuôi bò sữa. Nông dân còn trồng ngũ cốc, khoai tây, rau. Trên các sườn đồi là vườn táo, rừng sồi và thông mọc ở đỉnh đồi tròn. Mặc dù chính phủ Thụy Sĩ đã khích lệ nông dân trồng nhiều ngũ cốc, nhưng cũng không đủ cung cấp cho tất cả nhu cầu của dân chúng. Hằng năm Thụy Sĩ đều phải nhập cảng ngũ cốc.

chalet

Chalets , nhà gỗ để nghỉ mát kiểu Thụy Sĩ

Đa số các ngôi nhà ở nông trại đều được xây bằng gỗ sậm chắc chắn được gọi là chalets ( nhà gỗ để nghỉ mát kiểu Thụy Sĩ ). Mái nhà thường dốc trải dài phủ các balcon bằng gỗ ở trước nhà. Các chuồng bò sữa lớn khiến vùng này trông rất thịnh vượng. Tuy nhiên, vùng nầy cũng quan trọng về công nghiệp. Rải rác khắp miền bồn địa từ hồ Constance đến hồ Geneva là vài thành phố tỉnh lỵ. Ở đây bạn có thể thấy nhiều nhà máy cô đặc sữa, xí nghiệp làm giày, sô-cô-la, kẹo, và đồ da.

Bern , thủ đô của Thụy Sĩ.

1280px-Old City of Bern

Thành phồ cổ Bern và tháp đồng hồ Zytglogge

Nằm ở trung tâm của miền cao nguyên bên nhánh sông Rhine, Bern có phong cảnh đẹp tuyệt vời của dãy núi Alps từ xa. Hai dãy núi gần Bern nhất là Gurten cao 858m và Bantiger cao 947m. Mặc dù là thủ đô, Bern không lớn. Nó chỉ có 122.178 dân ( 2007 ), là trung tâm hành chính của tiểu bang Bern và là thành phố lớn thứ ba của Thụy Sĩ.

Trung tâm thành phố Bern có nhiều di tích lịch sử thời Trung cổ được UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá Thế giới. Có lẽ nổi tiếng nhất là Zytglogge, một tháp đồng hồ thời Trung cổ tỉ mỉ công phu với các con búp bê di động. Bern cũng có các kiến trúc đồ sộ như nhà thờ Munster có kiến trúc gothic thế kỷ XV.

Ngoài vai trò trung tâm hành chính của Thụy Sĩ, Bern còn là trụ sở của Liên minh bưu chính thế giới. Tổ chức này giúp thư từ được trao đổi tự do giữa các quốc gia trên thế giới. Người ta cũng có thể gọi điện thoại giữa hai thành phố của bất kỳ của quốc gia nào bằng cách quay điện thoại trực tiếp. Bern cũng có một số ngành công nghiệp sản xuất thiết bị điện thoại, đàn piano, vải, bánh bích qui và beer.

Cái tên Bern xuất phát từ tiếng Đức có nghĩa là con gấu. Con gấu là biểu tượng của thành phố. Nếu bạn thăm viếng Bern bạn có thể trông thấy những chuồng gấu nổi tiếng được xây dựng từ thế kỷ XVI và bạn có thể trông thấy những pho tượng gấu ở vài nơi trong thành phố.

Thành phố Zurich : Thành phố lớn nhất Thụy Sĩ

1280px-Limmat_River in Zurich-The Limmat in Zürich, looking downstream to Rathausbrücke from Quaibrücke at Lake Zurich, Stadthausquai to the left and Limmatquai to righ

Thành phố Zurich bên sông Limmat

Zurich là thành phố lớn nhất Thụy Sĩ, dân số 347.517 người (2007 ), và là trung tâm hành chánh của bang Zurich. Đây là trung tâm thương mại chính của Thụy Sĩ, và là nơi đặt phi trường lớn nhất nước.

Thành phố Zurich nằm ở cuối hồ Zurich. Nơi đây hồ đổ vào sông Limmat, sông này chảy xuyên qua trung tâm thành phố. Bao quanh thành phố là những ngọn đồi bao phủ rừng cây. Nhiều chiếc cầu thấp hình vòng cung nối hai vùng của thành phố lại với nhau. Từ Zurich tàu thủy chở hành khách đi vòng quanh hồ.

Zurich là một thành phố tấp nập. Có thời ngành dệt là ngành quan trọng nhất thành phố, ruy băng bằng lụa nổi tiếng vẫn còn được sản xuất ở vùng này. Ngày nay có nhiều sản phẩm quan trọng hơn như turbin và máy móc khác. Tuy nhiên sắt thép và nguyên liệu chế tạo máy móc khác đều phải nhập khẩu, vì Thụy Sĩ hầu như không có khoáng sản. Và mặc dù vậy, với kỹ thuật cao và tài khéo léo sản phẩm của Thụy Sĩ nổi tiếng về phẩm chất hảo hạng của nó.

1280px-Zürich_-The densely populated Swiss Plateau - view of Waidberg in Zurich

Dân cư dày đặc ở thành phố Zurich

Từ rất lâu Thụy Sĩ đã tránh khỏi nhiều cuộc chiến tranh. Vì thế nó nổi tiếng về hòa bình thịnh vượng. Nhiều ngân hàng có trụ sở đặt tại Zurich như Ngân hàng Liên bang Thụy Sĩ, Ngân hàng tín dụng Suisse và nhiều ngân hàng tư nhân khác. Thụy Sĩ đôi khi được gọi là “Ngân hàng tiết kiệm châu Âu”. Dân chúng từ khắp nơi trên thế giới đã gởi tiền vào các ngân hàng nầy. Ngoài ngân hàng thành phố cùng có nhiều công ty bảo hiểm, thị trường chứng khoán. Lãnh vực tài chính đóng góp ¼ hoạt động kinh tế thành phố.

Các trường đại học ở Zurich nổi tiếng khắp châu Âu. Thụy Sĩ có nền tảng giáo dục cao. Trường học được trang trải bởi thuế má. Luật pháp đòi hỏi sự chăm sóc về giáo dục và thật sự không có nạn mù chữ.

Thành phố Geneva : Trung tâm đầu não của các tổ chức quốc tế.

Thành phố Geneva suối phun ở hồ Geneva

Thành phố Geneva suối phun ở hồ Geneva

Thành phố Geneva nằm ở cuối góc phía tây của hồ Geneva xinh đẹp, phía tây Thụy Sĩ. Nơi đây nước từ hồ đổ vào sông Rhone. Phong cảnh đáng lưu ý ở Geneva gồm bảo tàng mỹ thuật – lịch sử, bảo tàng của Hội chữ thập đỏ quốc tế và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế. Tuy nhiên, nơi được thăm viếng nhiều nhất có lẽ là suối phun ở hồ Geneva cao 140m, khắp thành phố có thể trông thấy nó.

Tuy Geneva chỉ là thành phố nhỏ, dân số 178.722 (2005) nó nổi tiếng khắp thế giới vì là nơi đặt trụ sở của các tổ chức quốc tế. Ở một công viên gần hồ là dinh thự lớn lộng lẫy gọi là Palace of Nations. Dinh thự này là trụ sở của Liên Hiệp Quốc trước kia. Ngày nay Liên Hiệp Quốc đã chọn New York làm trụ sở. Nhưng toà Palace of Nations vẫn còn được sử dụng cho các cuộc họp quốc tế, và nó là trụ sở của Tổ chức y tế thế giới, WHO ( World Health Organization ). Ngoài ra Hội chữ thập đỏ quốc tế và nhiều tổ chức quốc tế khác cũng đặt tại Geneva. Nhiều công ty đa quốc gia có trụ sở đặt tại Geneva như Procter & Gamble, Serono, Givaudan .

3. MIỀN NÚI JURA : trung tâm công nghiệp sản xuất đồng hồ

Miền núi Jura gần Pháp

Miền núi Jura gần Pháp

Dọc theo biên giới giữa Pháp và Thụy Sĩ là dãy Jura. Nó không cao và cũng không mở rộng như dãy núi Alps, đỉnh cao nhất ở Jura Thụy Sĩ là Chasseron và Chasseral, nằm cách nhau 50km, mỗi đỉnh nhô cao 1607m. Trên các đỉnh núi tròn của dãy Jura là rừng thông dày và những đồng cỏ xanh tươi. Đây là nơi rất quan trọng về ngành chăn nuôi bò sữa và du lịch. Vào mùa đông, khi không bận rộn về nông nghiệp, dân chúng làm các nghề thủ công. Đàn bà thêu thùa, đàn ông chạm khắc. Việc điêu khắc đã dẫn đến việc làm đồng hồ.

Đồng hồ Thụy Sĩ được sản xuất ở nhiều thành phố khắp Jura, đặc biệt là ở các tỉnh Le Locle, La Chaux- de- Fonds. Các xí nghiệp làm đồng hồ này có đồng hồ bày bán ở nhiều cửa hàng. Việc làm đồng hồ là một thí dụ điển hình mà kỹ năng và tài khéo léo đã làm gia tăng rất nhiều giá trị của nguyên vật liệu. Ngày nay đồng hồ Thụy Sĩ rất nổi tiếng và được bán ra khắp nơi trên thế giới. Vùng núi Jura cũng có nhà máy thủy điện cung cấp điện cho nhà máy giấy, vải, và công nghiệp chế biến gỗ .

Thành phố Basel : Thành phố tiếp giáp giữa Đức, Pháp, Thụy Sĩ.

1280px-Rhine_Rhein_Basel_2006_871switzerland

Sông Rhine chảy qua thành phố Basel

Nơi tiếp giáp giữ Đức, Pháp, Thụy Sĩ là thành phố Basel. Với 163.900 dân (2005) Basel là thành phố lớn thứ hai và là thành phố cảng của quốc gia. Thuyền bè có thể ngược dòng sông Rhine lên tận Basel. Từ vùng Ruhr than đá của Đức được chở tận Basel. Cacao, bông được chở từ Rotterdam. Ngược lại đồng hồ, máy móc, vải, sôcôla, phó mát và những sản phẩm khác của Thụy Sĩ từ Basel chuyển đến sông Rhine để đem đến các nơi khác. Basel còn là trung tâm công nghiệp chính về hóa chất và dược phẩm. Công nghiệp dược phẩm Thụy Sĩ hoạt động phần lớn tại Basel. Các Công ty Novartis, Clariant, và Hoffmann-La Roche có trụ sở tại đây.

III. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ .

Thụy Sĩ là nước ít tài nguyên thiên nhiên, là đất nước của đồi núi – trên 40 dãy núi cao trên 4.000 m so với mặt nước biển với dãy núi Alps nổi tiếng thế giới. Song, Thụy Sĩ lại có mức phát triền vững mạnh đáng kể trên toàn cầu, tuy là nước nhỏ về diện tích, dân số, tài nguyên thiên nhiên nghèo nhưng Thụy Sĩ có vị trí quan trọng về kinh tế-tài chính và hệ thống Ngân hàng uy tín nổi tiếng nhất toàn cầu. Thụy Sĩ là một nước công nghiệp phát triển cao ở châu Âu, trong đó có nhiều ngành đạt trình độ hàng đầu trên thế giới như : cơ khí chế tạo (nổi tiếng nhất thế giới về sản xuất đồng hồ chính xác và sang trọng), điện cơ, hóa chất, dược phẩm, thuốc tân dược, tài chính-ngân hàng, du lịch, đồ trang sức, dịch vụ và bảo hiểm. Ngoại thương đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.

Thụy Sĩ là một trong những nước có mức sống cao nhất thế giới. Tổng sản phẩm quốc nội ( GDP ) năm 2005 là 367 tỉ USD. Dịch vụ là lĩnh vực chủ yếu của Thụy Sĩ, với các ngành ngân hàng, bảo hiểm, du lịch, và các dịch vụ khác đóng góp 69,6% GDP. Ngành công nghiệp chủ yếu là công nghiệp sản xuất và xây dựng đóng góp 29% .

1280px-Lake_Geneva_Lavaux-Lavaux, Vineyard Terraces

Vườn nho bậc thang thoải xuống hồ Geneva, vùng Lavaux thuộc bang Vaud của Thụy Sĩ. Vùng Lavaux gồm 830 hecta vườn nho bậc thang kéo dài liên tục 30km dọc hồ Geneva.

Nông nghiệp : Do địa hình sườn núi dốc nên việc canh tác rất khó khăn, các vùng đất có thể canh tác được của quốc gia này đều dành làm đồng cỏ cho gia súc và ngành chăn nuôi từ lâu là lĩnh vực nông nghiệp quan trọng. Ngày nay sản phẩm sữa đóng góp 35% giá trị của toàn bộ hoạt động nông nghiệp, phó mát và sô cô la sữa của Thụy Sĩ là các sản phẩm nổi tiếng khắp thế giới, như phó mát Emmentaler sản xuất ở thung lũng sông Emme.

Nghề trồng nho để sản xuất rượu vang bắt đầu ở Thụy Sĩ từ thời La Mã. Ngày nay sản phẩm từ nho và trái cây đóng góp 11% giá trị ngành trồng trọt. Các sườn núi ấm áp hướng về phía nam rất thích hợp cho việc trồng nho. Các vùng đất cao ở vùng hồ Geneva giữa Lausanne và Montreux là vùng trồng nho quan trọng và là nơi có phong cảnh đẹp.

- Lâm nghiệp và ngư nghiệp : Khoảng 31% diện tích Thụy Sĩ là rừng. Trong hàng thế kỷ gỗ rừng là nguồn nguyên liệu và nhiên liệu quan trọng. Ngày nay, rừng Thụy Sĩ được quản lý cẩn thận để bảo vệ tài nguyên rừng, thú hoang dã, nguồn nước và phong cảnh đẹp. Sản lượng gỗ của Thụy Sĩ năm 2005 đạt 5 triệu m3 . Ngư nghiệp chiếm lãnh vực nhỏ bé. Phần lớn việc đánh bắt cá là ở các hồ và các sông nhánh. Năm 2004 đạt 2.807 tấn cá.

- Khai khoáng : Là ngành công nghiệp không quan trọng, chủ yếu là khai thác đá.

- Công nghiệp : Mặc dù nguyên liệu khan hiếm, lĩnh vực công nghiệp Thụy Sĩ rất phát triển. Các công nhân có kỹ năng khéo léo của Thụy Sĩ đã biến đổi các nguyên vật liệu nhập khẩu thành sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao. Ngành công nghiệp dựa vào năng lượng thủy điện có nhiều ở quốc gia này.

Ngành công nghiệp Thụy Sĩ sản xuất máy dệt, máy in, thuốc nhuộm, và ngành công nghiệp dược phẩm của nó nằm trong số các nước đứng hàng đầu trong việc sản xuất thuốc. Các sản phẩm nhỏ hơn như đồng hồ đeo tay, đồng hồ, đồng hồ bấm giờ – là ngành công nghiệp xuất phát từ thế kỷ XVI ở Thụy Sĩ, cũng rất quan trọng.

- Ngành dịch vụ : Thụy Sĩ là trung tâm tài chính quốc tế quan trọng, hoạt động ngân hàng là một trong các nguồn thu nhập và tạo nhiều việc làm. Ngân hàng thương mại hàng đầu của Thụy Sĩ là Ngân hàng Liên bang Thụy Sĩ (UBS AG ) và Ngân hàng tín dụng. Thị trường chứng khoán Zurich là một trong các thị trường quan trọng của châu Âu, thành phố này cũng là trung tâm buôn bán vàng.

- Ngành ngoại thương : Thụy Sĩ dựa nhiều vào ngành ngoại thương. Thụy Sĩ buôn bán chủ yếu với các nước Tây Âu, Mĩ, Nhật, Trung Quốc. Tuy nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu nhưng Thụy Sĩ vẫn duy trì nền kinh tế cân bằng nhờ vào thu nhập từ các nguồn khác như ngân hàng, bảo hiểm và du lịch.

* Yêu cầu các bạn tham khảo bài viết nếu có copy nên trích dẫn nguồn www.cacnuocchauau.com/home. Đề tài này đã đăng ký ở Sở Khoa học Công nghệ Đồng Nai, đã được Hội đồng khoa học thẩm định tháng 9/2006, xin đừng dùng nó lập website riêng, cướp công sức người khác, người tự trọng không làm vậy. Mỗi bài tác giả phải mất công sức dịch rất lâu, sắp xếp bố cục, lựa chọn hình ảnh thích hợp với nội dung, với tâm huyết yêu nghề  tác giả mong muốn đóng góp chút công sức biên soạn nó  dành cho các bạn yêu thích bộ môn địa lý, dùng để giảng dạy, tham khảo.