LIÊN MINH CHÂU ÂU

LM 1 copyLiên minh châu Âu là tổ chức kinh tế – chính trị lớn ở châu Âu. Đây là hình thức liên minh cao nhất trong các hình thức tổ chức kinh tế khu vực trên thế giới hiện nay. Liên minh được thành lập với tên gọi hiện nay theo Hiệp ước về Liên minh châu Âu năm 1992, thường gọi là Hiệp ước Maastricht. Tuy nhiên, về nhiều phương diện Liên minh châu Âu đã có từ trước, kể từ thập niên 1950, thông qua một loạt các tổ chức tiền thân.
Liên minh châu Âu ( EU ) có trụ sở đặt tại thủ đô Brussels của Bỉ.

I. THÀNH VIÊN

Ban đầu, Liên minh châu Âu bao gồm 6 quốc gia thành viên là : Bỉ, Đức, Italy, Luxembourg, Pháp và Hà Lan. Các nước Đan Mạch, Ireland và Anh gia nhập vào năm 1973. Hy Lạp gia nhập năm 1981. Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha gia nhập năm 1986. Ao, Phần Lan và Thụy Điển gia nhập năm 1995. Như vậy, tới ngày 1 tháng 1 năm 1995, EU có 15 nước thành viên gồm Pháp, Đức, Italy, Bỉ, Hà Lan, Luxembourg, Anh, Ireland, Đan Mạch, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ao, Thụy Điển và Phần Lan.

Đến ngày 1 tháng 5 năm 2004, EU đã chính thức kết nạp thêm 10 thành viên mới là Cyprus, Czech, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Malta, Ba Lan, Slovakia, Slovenia.
Ngày 1/1/2007, Romania và Bulgaria, gia nhập EU và ngày 1/7/2013 là Croatia, nâng tổng số thành viên của Liên Minh châu Au lên 28 Quốc Gia thành viên.

Hiện nay, Liên Minh châu Au có diện tích là 4.422.773 km2 với dân số là 492,9 triệu người; GDP/ đầu người là 28.100 USD/ năm. Các thành viên của Liên minh châu Âu kết hợp lại tương ứng với nền kinh tế lớn nhất thế giới về GDP, đứng thứ bảy trên thế giới về diện tích và đứng thứ ba trên thế giới về dân số. Liên minh châu Âu được miêu tả là “một gia đình của các quốc gia châu Âu dân chủ”, mặc dù phạm vi châu Âu đang là vấn đề tranh luận, đặc biệt liên quan đến việc gia nhập có thể xảy ra của Thổ Nhĩ kỳ.

II. SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN LIÊN MINH CHÂU ÂU

LM2

Tượng của Robert Chuman ở Brussels

Chiến tranh thế giới đã tàn phá nền kinh tế châu Âu. Một số người châu Âu hy vọng rằng việc tái thiết Tây Âu sẽ dẫn đến một thỏa thuận thành lập một châu Âu thống nhất. Tuy nhiên lý tưởng hợp nhất châu Âu bị cản trở bởi cuộc chiến tranh lạnh và sự nghi ngờ kéo dài của Tây Đức. Hai chính trị gia của Pháp – Jean Monnet và Robert Schuman – tin rằng Pháp và Đức sẽ bỏ qua những bất đồng nếu hợp tác với nhau về kinh tế. Vào tháng 5 năm 1950 Schuman đề nghị đưa ra một văn bản chung nhằm chỉnh đốn lại công nghiệp than và thép ở Tây Đức và Pháp ; số thành viên cũng không hạn chế đối với các nước Tây Âu khác. Kế hoạch này được Đức, Bỉ, Italy, Luxembourg và Hà Lan tán đồng. Cùng với Pháp năm nước này ký kết Hiệp ước Paris năm 1951, thành lập Cộng đồng than và thép châu Âu (The European Coal & Steel Community – ECSC).

Tháng sáu năm 1955 lãnh đạo sáu nước ECSC đồng ý xem xét khả năng có thể tiến tới sự hoà nhập về kinh tế xa hơn. Nỗ lực mới này đã dẫn đến hai Hiệp ước tại Rome vào tháng ba năm 1957, thành lập Cộng đồng kinh tế châu Âu.

1. Cộng đồng kinh tế châu Âu ( EEC)

Mục tiêu của Cộng đồng kinh tế châu Âu là :

- Hình thành thị trường chung về nông nghiệp, công nghiệp và liên kết những lợi ích đơn thuần về kinh tế của các nước thành viên. Trong thị trường chung này nền kinh tế của các nước phải hoà hợp với nhau và hàng rào thuế quan giữa các nước phải được xoá bỏ. Cộng đồng kinh tế châu Âu lập ra hàng rào thuế quan đối với tất cả bạn hàng trên thế giới.
- Xác lập quyền tự do lựa chọn nơi làm việc sao cho lao động của một nước có thể dễ dàng tìm được việc làm trong các nước thành viên khác.

- San bằng các mức thuế, các điều kiện làm việc, chế độ đào tạo, lương, nghĩ phép và thời gian lao động.

- Hiện thực hoá bốn quyền tự do : Tự do đi lại, tự do lưu thông hàng hoá, tự do lưu thông dịch vụ và tự do lưu thông tiền vốn.

Để đối đầu với EEC, Vương quốc Anh và sáu nước ngoài EEC thành lập Hiệp hội mậu dịch tự do châu Âu ( European Free Trade Association – EFTA ) vào năm 1960. Năm 1961, với sự thành công rõ rệt của EEC, Vương quốc Anh bắt đầu đàm phán với các nước thành viên. Tuy nhiên, tháng giêng năm 1963, Tổng thống Pháp là Charles de Gaulle đã từ chối việc Anh trở thành thành viên của EEC. Charles de Gaulle từ chối sự gia nhập của Anh lần thứ hai vào năm 1967.

2. Cộng đồng châu Âu (EC )

Năm 1967 Cộng đồng châu Âu được thành lập trên cơ sở thống nhất các tổ chức Cộng đồng than và thép, Cộng đồng kinh tế, Cộng đồng nguyên tử . Tuy nhiên, không một cải tiến nào được thực hiện để mở rộng EC hay một kế hoạch mới nào, mãi cho tới khi Tổng thống De Gaul của Pháp từ chức. Tổng thống kế nhiệm là Georges Pompidou đã mở rộng EC.
Năm 1973, sau gần hai năm đàm phán Anh, Ireland, Đan Mạch tham gia Hiệp ước, năm 1981 là Hy Lạp và năm 1986 là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

3. Liên minh châu Âu ( EU )

LM 3

Cờ của Liên Minh châu Âu

Hiệp ước Liên minh châu Âu, hay còn gọi là Hiệp ước Maastricht, ký ngày 7 tháng 2 năm 1992 tại Maastricht ( Hà Lan ), nhằm mục đích :

- Thành lập liên minh chính trị bao gồm việc thực hiện một chính sách đối ngoại và an ninh chung để tiến tới có chính sách phòng thủ chung, tăng cường hợp tác về nội vụ và pháp luật.

- Thành lập liên minh kinh tế và tiền tệ vào cuối thập niên 1990, với một đơn vị tiền tệ chung và một ngân hàng trung ương độc lập.

Hiệp ước này đánh dấu bước ngoặt trong tiến trình nhất thể hoá châu Âu.

+ Liên minh chính trị

- Tất cả các công dân của các nước thành viên được quyền tự do đi lại và cư trú trong lãnh thổ của các nước thành viên.

- Được quyền bầu cử và ứng cử chính quyền địa phương và Nghị viện châu Âu tại bất kỳ nước thành viên nào mà họ đang cư trú.

- Thực hiện một chính sách đối ngoại và an ninh chung trên cơ sở hợp tác liên chính phủ với nguyên tắc nhất trí đễ vẫn bảo đảm chủ quyền quốc gia trên lĩnh vực này.

- Tăng cường quyền hạn của Nghị viện châu Âu.

- Mở rộng quyền của cộng đồng trong một số lĩnh vực như môi trường, xã hội, nghiên cứu…

- Phối hợp các hoạt động tư pháp, thực hiện chính sách chung về nhập cư, quyền cư trú và thị thực.

+ Liên minh kinh tế và tiền tệ

LM 4

Đồng Euro, đồng tiền chung của Liên Minh châu Âu

Được chia làm 3 giai đoạn, từ 1 tháng 7 năm 1990 tới 1 tháng 1 năm 1999, và kết thúc bằng việc giải tán Viện tiền tệ châu Âu, lập Ngân hàng trung ương châu Âu ( ECB ).
Điều kiện để tham gia vào liên minh kinh tế và tiền tệ là :

- Lạm phát thấp, không vượt quá 1,5 % so với mức trung bình của 3 nước có mức lạm phát thấp nhất.

-Thâm thụt ngân sách không vượt quá 3% GDP ;

- Nợ nhà nước dưới 60% GDP và biên độ giao động tỷ giá giữa các đồng tiền ổn định trong 2 năm theo cơ chế chuyển đổi ( ERM ).

- Lãi suất ( tính theo lãi suất công trái thời hạn từ 10 năm trở lên ) không quá 2% so với mức trung bình của 3 nước có lãi xuất thấp nhất.

Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2002 đồng euro đã chính thức được lưu hành trong 12 quốc gia thành viên ( còn gọi là khu vực đồng euro ) gồm Bỉ, Đức, Pháp, Ao, Phần Lan, Italy, Hà Lan, Luxembourg, Ireland, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hy Lạp ; các nước đứng ngoài là Anh, Đan Mạch và Thụy Điển. Hiện đồng euro có mệnh giá cao hơn đồng đô la Mỹ.

III. CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU. 

Liên minh châu Âu có bốn cơ quan chính là

1. Hội đồng của Liên minh châu Âu hay Hội đồng bộ trưởng.

Chịu trách nhiệm quyết định các chính sách lớn của EU, bao gồm các Bộ trưởng đại diện cho các thành viên. Các nước luân phiên làm chủ tịch với nhiệm kỳ 6 tháng. Giúp việc cho Hội đồng có Ủy ban Đại diện thường trực và ban Tổng thư ký.

Từ năm 1975, người đứng đầu nhà nước, hoặc đứng đầu chính phủ, các ngoại trưởng, Chủ tịch và Phó chủ tịch Ủy ban châu Âu có các cuộc họp thường kỳ để bàn quyết định những vấn đề lớn của EU. Cơ chế này gọi là Hội đồng châu Âu hay Hội nghị thượng đỉnh EU.

Hội đồng của Liên minh châu Âu bao gồm 25 thành viên.

2. Ủy ban châu Âu

LM 5

Bên ngoài Ủy Ban châu Âu ở Bỉ

Là cơ quan hành pháp của Liên minh châu Âu. Cùng với Quốc hội châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu, Ủy ban châu Âu là một trong ba cơ quan chính điều hành liên minh. Ủy ban gồm 25 ủy viên, mỗi ủy viên là thành viên của các nước thuộc Liên minh châu Âu, nhiệm kỳ 5 năm do các chính phủ nhất trí cử và chỉ bị bãi miễn với sự nhất trí của Nghị viện châu Âu.

Vai trò chính của Ủy ban châu Âu là đề xuất và thi hành luật pháp, soạn thảo các chính sách và chuyển đến cho Hội đồng bộ trưởng. Ủy ban châu Âu cũng đại diện cho Liên minh châu Âu trong các mối quan hệ về kinh tế và với các quốc gia hay tổ chức quốc tế khác. Ủy ban châu Âu hoạt động dựa trên các định ước pháp lí của Hội đồng. Ngoài ra Ủy ban có thể tự ban hành các luật lệ quy định cách thức thi hành và có giá trị thực thi trong các nước thành viên. Ủy ban giám sát sự chấp hành những quy định về hợp đồng và đưa ra những gợi ý nhận xét đối với nội dung các hợp đồng và hiệp định.

3. Quốc hội châu Âu

LM6

Bên trong toà nhà Quốc hội châu Au ở Strasburg

Gồm 751 nghị sĩ, nhiệm kỳ 5 năm, được bầu theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu. Năm 2004 Đức có số nghị sĩ nhiều nhất với 99 nghị sĩ , Anh 78 nghị sĩ và Ireland có 13. Trong nghị viện các nghị sĩ ngồi theo nhóm chính trị khác nhau, không theo quốc tịch.

Nhiệm vụ của Quốc hội châu Âu là thông qua ngân sách, cùng Hội đồng châu Âu quyết định trong một số lĩnh vực, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chính sách của EU, có quyền bãi miễn các chức vụ ủy viên Ủy ban châu Âu.

4. Ủy ban châu Âu

Là cơ quan điều hành của Liên minh châu Âu chịu trách nhiệm đề xuất lập pháp và những hoạt động thường nhật của Liên minh châu Âu. Ủy ban châu Âu bao gồm 27 uỷ viên đại diện cho 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu, nhiệm kỳ 5 năm do các chính phủ nhất trí cử và chỉ bị bãi miễn với sự nhất trí của Nghị viện Châu Âu. Chủ tịch hiện nay là ngài José Manuel Barroso, cựu Thủ tướng Bồ Đào Nha (được bầu tại cuộc họp Thượng đỉnh EU bất thường ngày 23 tháng 3 năm 1999 tại Berlin). Vị trí quyền lực số 2 trong Ủy ban châu Âu là Đại diện cao cấp của Liên minh châu Âu về ngoại giao và chính sách an ninh đồng thời là ex-officio Phó chủ tịch Ủy ban châu Âu, hiện tại là bà Catherine Ashton

5. Toà án châu Âu

Trọng tài phân xử sau cùng mọi vấn đề về luật pháp của EU là Toà án châu Âu, đặt trụ sở tại Luxembourg. Toà án gồm 25 chánh án và 8 tổng luật sư, được chính phủ các nước bổ nhiệm trong nhiệm kỳ 6 năm, với ít nhất mỗi nước thành viên một người. Toà án giải quyết mọi cuộc tranh luận của các chính phủ thành viên và các cơ quan EU và trong số các cơ quan EU với nhau, và với các cuộc kháng cáo phản đối luật lệ và quyết định của EU. Toà án của các quốc gia thành viên thường chuyển đến Toà án châu Âu những vấn đề không rõ ràng của luật pháp EU để xem xét.

Tòa án châu Âu bảo đảm tính pháp lý của các văn bản, Hiệp ước của Liên minh châu Âu. Toà án có vai trò độc lập, có quyền bác bỏ những quy định của các tổ chức của Uỷ ban châu Âu văn phòng chính phủ các nước nếu bị coi là không phù hợp với luật của EU.

IV. KINH TẾ CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU

Ngay từ lúc mới thành lập, Liên minh châu Âu đã đặt ra mục tiêu trọng tâm là thiết lập một thị trường kinh tế duy nhất ở châu Âu bao gồm lãnh thổ của tất cả các quốc gia thành viên. Hiện tại, hệ thống tiền tệ chung đang được sử dụng ở 16 nước thuộc Liên minh châu Âu, thường biết đến với tên gọi khu vực đồng euro (“eurozone”). Vào năm 2009, sản lượng kinh tế của Liên minh châu Âu chiếm khoảng 21% tổng sản lượng kinh tế toàn cầu, ước tính vào khoảng 14,8 nghìn tỉ USD, trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Liên minh châu Âu cũng đạt được sản lượng xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất thế giới, về hàng hóa và dịch vụ, đồng thời cũng là đối tác thương mại lớn nhất đối với các thị trường lớn trên thế giới như Ấn Độ và Trung Quốc. Nền kinh tế của EU sẽ tăng trưởng xa hơn trong vài thập niên tới khi có nhiều nước gia nhập vào liên minh. Ủy ban châu Âu hy vọng rằng Liên minh châu Âu sẽ tăng trưởng xa hơn trong tương lai; tăng trưởng kinh tế năm 2007, theo ước tính có thể đạt 2,7%.

Mục tiêu chiến lược của Liên minh châu Âu là làm cho Liên minh châu Âu trở thành “ nền kinh tế có sức cạnh tranh và năng động nhất thế giới” vào khoảng năm 2010, nhưng hiện nay Liên minh châu Au nhìn nhận rằng mục tiêu này sẽ không đạt được. Thử thách đáng kể mà Liên minh châu Âu phải đối đầu là các vấn đề về nhân khẩu như tỉ lệ sinh thấp và sự già đi về dân số ; trong khi mặt mạnh là lợi ích đạt được qua việc tăng mậu dịch tự do và sự tăng trưởng cao đặc biệt ở các nước thành viên mới.

Sự tăng trưởng kinh tế

Phần đóng góp của Liên minh châu Âu vào tổng sản phẩm thế giới (GWP) rất ổn định khoảng 1/5. Sự tăng trưởng GDP, mặc dù mạnh ở các nước thành viên mới, nhưng đang bị ảnh hưởng bởi sự tăng trưởng chậm của Pháp và đặc biệt là Đức, Italy. Các nước Benelux cũng là những nước tăng trưởng chậm; trong khi các nước thành viên mới, như Ba Lan, đang tăng nhanh.

Mặc dù GDP của 28 thành viên của EU gia tăng, tỉ lệ tổng sản phẩm thế giới ( Gross world product – GWP ) giảm do sự vượt trội lên về năng lực kinh tế của Trung Hoa, Ấn Độ và Brazil. Liên minh châu Âu sẽ xem xét đến sự tăng trưởng kinh tế của Pháp, Đức, Italy và làm ổn định sự tăng trưởng ở các nước thành viên mới để bảo đảm duy trì sự phồn thịnh về kinh tế của EU.

Nguồn năng lượng

Liên minh châu Âu có trữ lượng lớn than, dầu mỏ, khí đốt. Có sáu nước sản xuất dầu mỏ ở Liên minh châu Âu, phần lớn là ở Bắc Hải. Mặc dù Đan Mạch, Đức, Italy và Hà Lan đều sản xuất dầu mỏ, nhưng Anh từ lâu là nước sản xuất nhiều nhất. Liên minh châu Âu sản xuất dầu mỏ đứng hàng thứ 8 trên thế giới, 3.244.000 thùng mỗi ngày ( 2001). Tuy nhiên, Liên minh châu Âu cũng đứng hàng thứ 2 trên thế giới về tiêu dùng dầu mỏ, tiêu thụ nhiều hơn khả năng mà nó sản xuất 14.480.000 thùng một ngày ( 2001).
Toàn thể thành viên của EU đều ký kết nghị định thư Kyoto, nhưng Liên minh châu Âu là khu vực sản xuất khí thải nhiều nhất.

Thương mại

Liên minh châu Âu xuất khẩu nhiều nhất thế giới và đứng hàng thứ hai về nhập khẩu. Việc buôn bán giữa các nước thành viên thuận lợi nhờ đã dỡ bỏ hàng rào thuế quan và sự kiểm soát biên giới. Trong khu vực euro, việc buôn bán thuận lợi do không có sử dụng hệ thống tiền tệ khác trong giao dịch với đa số các nước thành viên.

Liên minh châu Âu còn đại diện cho tất cả các thành viên của nó ở Tổ chức Thương mại Thế giới ( WTO ) và hoạt động thay mặt các thành viên trong các cuộc tranh luận.

Công nghiệp

Lĩnh vực dịch vụ từ lâu là lĩnh vực quan trọng nhất ở Liên minh châu Âu, đóng góp 69,4% GDP, so với ngành sản xuất công nghiệp là 28,4% GDP và nông nghiệp chỉ chiếm 2,3% GD.

Nông nghiệp

LM 7

Máy cày do Liên minh châu Au tài trợ cho nông dân Pháp

Liên minh châu Âu đã hình thành chính sách nông nghiệp chung (Common Agricultural Policy ) nhằm tài trợ cho công cuộc hiện đại hoá các cơ sở sản xuất nông nghiệp, nhất là việc đảm bảo một giá cho các sản phẩm nông nghiệp chính ( ngũ cốc và sữa ) và làm cho giá nông sản của họ thấp hơn so với thị trường thế giới. Hiện nay mức tài trợ này tương ứng với 40 – 50 % chi tiêu của EU. Điều này bị chỉ trích như là sự cản trở thương mại giữa các quốc gia, và làm tổn hại đến các nước đang phát triển ; một trong những nước lên tiếng phản đối nhiều nhất là Anh, nước có nền kinh tế lớn thứ hai trong khối. Pháp là nước nhiệt tình nhất của chính sách nông nghiệp chung và có nền kinh tế đứng thứ ba trong khối, là nước đề xướng chính sách này.

Du lịch

Liên minh châu Âu là địa điểm du lịch chính, thu hút nhiều du khách từ bên ngoài liên minh và các công dân bên trong liên minh. Việc du lịch bên trong các nước thuận lợi hơn đối với thành viên của các nước EU. Tất cả các công dân của các nước thành viên được quyền đi lại bất kỳ nước thành viên nào mà không cần hộ chiếu. Pháp là địa điểm du lịch hàng đầu, và có nhiều du khách. Tây Ban Nha, Italy, Vương quốc Anh, Đức, Hy Lạp và Ao cũng là các nước phát triển du lịch hàng đầu.

 * Yêu cầu các bạn tham khảo bài viết nếu có copy nên trích dẫn nguồn www.cacnuocchauau.com/home. Đề tài này đã đăng ký ở Sở Khoa học Công nghệ Đồng Nai, đã được Hội đồng khoa học thẩm định tháng 9/2006, xin đừng dùng nó lập website riêng, cướp công sức người khác, người tự trọng không làm vậy. Mỗi bài tác giả phải mất công sức dịch rất lâu, sắp xếp bố cục, lựa chọn hình ảnh thích hợp với nội dung. Với tâm huyết yêu nghề  tác giả mong muốn đóng góp chút công sức biên soạn nó  dành cho các bạn yêu thích bộ môn địa lý, dùng để giảng dạy, tham khảo.