5. ICELAND

CỘNG HÒA ICELAND      

Diện tích : 103.000 km2      Dân số : 302.000 ( 2007 )      Thủ đô : Reykjavik

ICELAND 1

I. ĐẢO LỚN Ở BẮC ĐẠI TÂY DƯƠNG

1. Đảo lớn thứ hai ở châu Âu hình thành do núi lửa phun trào .

ICELAND 2

Các suối nước nóng đang bốc hơi từ trong lòng đất lên , Iceland

Iceland là đảo lớn thứ hai của châu Âu sau đảo Great Britain, nằm ở cực bắc Đại Tây Dương, giữa Greenland và Na Uy. Cực bắc của Iceland chạm vào đường Vòng cực. Về phía tây nam của Iceland là đảo Vestmannaeyjar .

Iceland có hình bầu dục, từ đông sang tây đo được 485km và từ bắc xuống nam khoảng 360km và diện tích của nó gần bằng tiểu bang Virginia của Mỹ. Không giống như nước láng giềng Greeland, Iceland thường được xem như một phần của châu Âu. Tuy đảo này lớn hơn Đan Mạch gấp đôi, nó chỉ bằng 1/19 dân số của Đan Mạch (mật độ 3 người / km2 ). Bờ biển Iceland dài 4.988 km , bị cắt xẻ bởi nhiều vịnh và fiord, ngoại trừ ở phía nam, là nơi bờ biển chủ yếu là cát. Ba bán đảo lớn nhô ra khỏi bờ biển phía tây. Nổi tiếng nhất là bán đảo Vestfjarda.

Về phương diện địa chất Iceland có tuổi rất trẻ. Nó hình thành do sự phun trào của núi lửa trong suốt 60 triệu năm qua. Một số núi lửa lớn vẫn còn hoạt động ở đảo. Các trận động đất vẫn thường diễn ra, và các suối nước nóng sôi sùng sục trên bề mặt của các vùng núi lửa, đặc biệt là ở tây nam. Hơi nóng bốc lên từ các suối nước nóng ở vịnh tây nam được đặt tên cho thủ đô của đất nước này, Reykjavík, có nghĩa là “Vịnh Khói “. Ngày nay lượng nhiệt phong phú bên trong lòng đất cung cấp nhiệt để sưởi ấm phần lớn các vùng của Iceland.

2. Iceland có nhiều núi lửa , suối nước nóng và băng hà.

ICELAND 3

Đỉnh Hvannadalshnukur

Khi máy bay bay qua đường hàng không Bắc Đại Tây Dương qua Iceland du khách sẽ nhìn thấy đỉnh núi lửa lởm chởm và băng hà đánh dấu vùng nội địa gồ ghề. Nếu máy bay bay dọc bờ biển vào những ngày không có sương mù, du khách có thể thấy một vài thành phố nằm dọc theo các cảng thiên nhiên của Iceland.

Iceland nổi tiếng vì nhiều núi lửa và suối nước nóng do nằm ở vùng núi lửa hoạt động của Đại Tây Dương. Núi lửa phun trào đã tạo nên các cao nguyên phủ dung nham núi lửa và núi lửa lộ thiên. Độ cao trung bình của Iceland từ 610m đến 950m. Đỉnh cao nhất là Hvannadalshnukur 2119m, nằm ở đông nam. Đồng bằng chiếm 25% diện tích Iceland nằm chủ yếu dọc duyên hải tây nam. Đại bộ phận dân số sống ở ven biển, đặc biệt là ở tây nam.

ICELAND 4

Núi lửa Hekla

Hơn 100 núi lửa, gồm ít nhất 25 núi lửa, nhô lên bề mặt đảo mà sự phun trào của nó đáng ghi nhận về lịch sử. Năm 1963 núi lửa phun ở vùng ven biển phía nam tạo nên đảo nhỏ Surtsey. Trong số các núi lửa nổi tiếng nhất của Iceland là Hekla cao 1491m, đã phun lên nhiều lần, và núi lửa gần đó là Laki, với khoảng 100 miệng núi lửa. Nhiều đợt núi lửa hoạt động đã gây thảm họa trên diện rộng, như núi lửa Laki phun trào năm 1783 khiến 9000 người chết. Có nơi cánh đồng băng phủ lên núi lửa, đôi khi núi lửa phun trào lên băng gây các vụ nổ băng ngoạn mục.

ICELAND 5

Cánh đồng băng Vatnajokull ở đông nam Iceland

Các cánh đồng băng và băng hà bao phủ gần 15% bề mặt Iceland. Vatnajokull nằm ở phía đông nam, có diện tích 8.456m2 là cánh đồng băng lớn nhất châu Âu và Odadahraun nằm ở phía bắc của Vatnajokull là lớp dung nham lớn nhất trên thế giới. Iceland có nhiều hồ và nhiều con sông chảy xiết, nhiều nơi lòng sông bị đứt gảy tạo thành thác. Không có con sông nào thuận lợi cho việc giao thông nhưng có tiềm năng thủy điện lớn.

ICELAND 6

Suối phun Geysir trung tâm nam Iceland

Nhiều suối nước nóng chảy trên bề mặt địa hình Iceland. Đặc biệt ở nhiều vùng núi lửa, suối phun lên như hồ bùn sôi sục và ở nhiều dạng khác nhau. Nổi tiếng nhất là suối phun Geysir nằm ở vùng trung tâm nam Iceland _ là suối phun cổ nhất được ghi nhận trong lịch sử và thường được xem là một trong các suối phun ngoạn mục nhất do các cột nước nóng phun lên cao 60m, và cách khoảng từ 5 – 36 giờ .

Trên 90% nhà cửa ở Iceland đều được sưởi ấm bằng các suối nước nóng nầy. Các suối nước nóng cũng giữ ấm các nhà kính, khiến Iceland nổi tiếng là có thể trồng được chuối. Rau cũng được tưới bằng nước ấm dẫn từ các dòng suối vào. Cách đây rất lâu núi lửa phun đã phủ hòn đảo rất nhiều đất đỏ núi lửa rất tốt cho nông nghiệp. Khoai tây, củ cải, cỏ và rau được trồng ở những nông trại nhỏ hay ở những dãy đồng bằng hẹp dọc biển. Khoảng 1/3 dân số Iceland là nông dân.

3. Khí hậu Iceland ôn hòa nhờ dòng biển nóng Bắc Đại Tây Dương.

Mặc dù vị trí ở phía bắc Iceland không phải là quốc gia vùng cực. Khí hậu của đảo ôn hòa nhờ dòng biển ấm Bắc Đại tây Dương. Bờ biển của Iceland vì thế gần như không đóng băng quanh năm . Chỉ ở phía bắc và phía đông là bị hạn chế về mùa đông, khi băng từ vùng cực trôi xuống.

Điều đáng ngạc nhiên rằng không phải là tất cả các miền ở đảo đều lạnh như tên của nó. Mặc dù Iceland tiếp giáp Vòng cực Bắc, khí hậu của nó khá ôn hòa. Vùng bờ biển phía nam được dòng biển nóng Bắc Đại tây Dương chảy men bờ sưởi ấm nên làm cho vùng này ôn hòa hơn và hữu dụng cho nông nghiệp hơn các vùng khác. Nhiệt độ trung bình hàng năm ở Reykjavik khoảng 5oC , vào tháng giêng -1oC và 11oC vào tháng bảy. Vùng duyên hải tây bắc, bắc và đông chịu ảnh hưởng dòng biển lạnh cực đới và băng trôi, nhiệt độ thường thấp. Các cơn bão dữ dội thường diển ra vào mùa đông. Dọc duyên hải phía nam lượng mưa trung bình hàng năm từ 1270 – 2030m, nhưng dọc duyên hải phía bắc chỉ vào khoảng 510mm.

4. Các đồng cỏ Iceland là nơi lý tưởng cho việc nuôi cừu và gia súc.

ICELAND 9

Ngựa pony Iceland

Iceland chỉ có vài tài nguyên khoáng sản và đất nông nghiệp. Khoảng ¾ đảo trơ trụi không cây cối. Thực vật bao phủ vùng nầy ít hơn 1/ 5 diện tích của Iceland. Rừng, chủ yếu là cây du, mọc ở một số nơi, đi đôi với liễu. Địa hình còn lại của Iceland là núi trơ trọc, và các hoang mạc. Iceland không có nhiều loài cây bản địa. Dọc vùng duyên hải phía nam là nhiều đồng cỏ và thạch nam là những nơi lý tưởng cho cừu và gia súc gặm cỏ. Do bò, cừu và ngựa nhỏ chịu rét ở Iceland gặm cỏ đã ngăn các cây con mọc ở vùng đất không có rừng cây này. Vì thế chính phủ Iceland đã thiết lập những vườn ươm cây thông, vân sam, linh sam và cây độc cần mua từ Na-Uy và Alaska để cung cấp cho vùng loại cây này. Một ngày nào đó Iceland sẽ có thể tự cung cấp gỗ cho nhu cầu của nó.

Cáo Bắc cực là loài động vật có vú sinh sống ờ Iceland vào thời kỳ đầu con người sinh sống. Người Vikings cổ mang giống ngựa pony tới Iceland, ngày nay giống ngựa này gọi là ngựa pony Iceland, với bắp thịt rắn chắc trong hàng thế kỷ nó được sử dụng làm ngựa thồ. Tuần lộc được bắt đầu nuôi từ năm 1770. Có khoảng 100 loài chim cư trú ở đảo. Nhiều loài sống ở dưới nước như thiên nga, vịt. Dọc bờ biển có rất nhiều mòng biển. Cá voi và hải cẩu sống dọc bờ biển, như cá tuyết, cá êfin ( một loại cá tuyết ), cá bơn, cá trích. Cá hồi sống ở vùng sông hồ nước ngọt của Iceland. Nhiều người kiếm sống bằng nghề đánh cá, và ngành này chiếm 12% lực lượng lao động. Các vùng biển chung quanh là một ngư trường tốt cho việc đánh cá ở Iceland. Có nhiều loại cá khác nhau sống ở vùng đại dương chung quanh, và công nghiệp đánh cá từ lâu là nền tảng kinh tế của quốc gia này. Ngày nay nghề đánh cá và công nghiệp chế biến cá đóng góp hơn phân nửa hàng xuất khẩu của Iceland.

5. Nền văn hoá Vikings của Iceland

Nền văn hoá của Iceland xuất phát từ sự cư trú của người Vikings từ thế kỷ thứ IX ở đảo này. Người Iceland hãnh diện về di sản văn hoá Vikings, và nhiều người có thể truy nguyên nguồn gốc của gia đình họ liên quan đến các người cư trú lâu đời nhất. Ngôn ngữ của Iceland liên quan đến ngôn ngữ Na Uy cổ, thứ ngôn ngữ của người Vikings, có thay đổi chút ít từ thời cổ. Vì lý do này người Iceland có thể dễ dàng đọc truyện Saga, truyện dân gia Bắc Au – về lịch sử và văn hóa dân gian của các người khai hoang Iceland.

II. CÁC THÀNH PHỐ LỚN CỦA ICELAND.

1. Thủ đô Reykjavik.

ICELAND 10

Thủ đô Reykjavik

Là thủ đô của Iceland, nằm ở vịnh Faxafloi, ở tây nam Iceland. Nó là thành phố cảng lớn nhất và là trung tâm văn hoá, công nghiệp và thương mại của Iceland, dân số 113.848 người. Câu chuyện về Reykjavik lui về thời xa xưa từ cư dân đầu tiên là Ingolfur Arnason, người đến Iceland vào năm 874 và tự mình xây dựng một nông trại ở Reykjavik. Cái tên của nó có nghĩa là “Vịnh khói “ và điều đó có lẽ là một trong những lý do mà ông cư trú tại đây. Ông thấy hơi nóng từ lòng đất bốc lên và thấy các suối nước nóng rất hữu dụng. Vào thế kỷ XVI Reykjavik trở thành một thành phố thương mại và là một thành phố độc lập với 170 dân. Reykjavik trở thành thủ đô của Iceland từ năm 1918 và phát triển thành trung tâm kinh tế chính là vào thế kỷ XX.

ICELAND 11

Tượng của Leif Ericson nhà hàng hải Vikings trước nhà thờ Hallgrim

Reykjavik là một thành phố hiện đại nơi mà tất cả mọi nhà đều sưởi ấm bằng nước nóng. Trong các căn hộ lồng cầu thang cũng được sưởi ấm và thậm chí các nơi đậu xe, lề đường ở trước nhiều nhà đều có nước nóng chảy qua để làm tan tuyết trong suốt mùa đông. Điểm gây sự chú ý cho khách nước ngoài khi đến thăm viếng Iceland là mái nhà và các căn nhà nhiều màu sắc ở Reykjavik. Reykjavik là nơi đặt Đại học Iceland, Nhạc viện Reykjavik, Toà nhà quốc hội, nhà thờ Luther, Thư viện quốc gia, Nhà hát quốc gia. Các địa điểm lý thú khác gồm Bảo tàng lịch sử thiên nhiên, Bảo tàng Quốc gia, nơi chứa bộ sưu tầm tác phẩm mỹ thuật cổ. Nhà thờ Hallgrim hiện đại, và tượng của nhà hàng hải Iceland Lief Ericson, hiện diện năm 1930 ở Iceland do Mĩ tặng kỷ niệm 1000 năm thành lập Quốc hội Iceland. Reykjavik còn là một thành phố quốc tế với cuộc sống năng động về ban đêm. Các ngành công nghiệp chính của Reykjavik là thực phẩm chế biến, đồ trang sức, sơn, kim loại, tàu, và nguyên liệu in ấn.

2. Thành phố Hveragerdi.

ICELAND 13

Nhà kính trồng rau và hoa, Hveragerdi

Nổi tiếng với nhà kính trồng rau và hoa dùng năng lượng thiên nhiên là sức nóng trong lòng đất, vì vậy nó còn có tên riêng là “ Thành phố hoa”. Sự hiện hữu của thành phố với dân số 1700 người là chủ yếu dựa vào năng lượng nầy. Thành phố nhỏ và thân hữu này nằm ngay vùng núi lửa hoạt động, núi này trải từ cực tây nam của Iceland tới đông bắc.
Có hàng ngàn du khách người Iceland, cũng như người ngoại quốc đến thăm viếng Hveragerdi mỗi năm. Một trong những điểm hấp dẫn của nó là sức nóng trong lòng đất. Thành phố được xây dựng ở vùng có các suối nước nóng và đây là sự bắt nguồn cái tên của nó ( Hvera- gerdi có nghĩa là Hot – spring area ). Hveragerdi còn được mệnh danh là viện điều dưỡng sức khoẻ thiên nhiên nơi mà người ta có thể chữa bệnh bằng cách tắm bùn, tắm hơi.

3. Thành phố Akureyri

Là thành phố nằm ở phía bắc Iceland, phía tây của Eya fiord. Đây là thành phố lớn thứ hai sau Reykjavik, diện tích 125km2, dân số 16.086 người. Thành phố còn có tên riêng là ” Thành phố ở phía bắc “. Akureyri được bao bọc bởi núi, đỉnh cao nhất là Slur 1213m và Hlarfjall cao 1116m. Bờ biển trong vùng hẹp, bằng phẳng , sau lưng các đồng bằng ven biển là vùng đồi thấp.

III. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ .

ICELAND 71

Miền Nam Iceland dùng sức nóng trong lòng đất để phát điện

Các công ty tư nhân hình thành nền kinh tế căn bản của Iceland, nhưng chính phủ có vai trò quan trọng trong các lãnh vực then chốt. Mãi cho đến cuối thế kỷ XIX, phần lớn dân chúng nuôi gia súc và trồng các vụ mùa, ngành đánh cá là nguồn lợi phụ. Tuy nhiên, vào giữa thế kỷ XX, ngành đánh cá và chế biến cá đã trở thành ngành công nghiệp chính.

Nguồn thủy điện và địa nhiệt điện rất phong phú ở Iceland. Năng lượng thủy điện đã thúc đẩy sự phát triển của các công ty công nghiệp hiện đại, bao gồm công nghiệp luyện nhôm. Điện địa nhiệt đã cung cấp gần như toàn bộ nhu cầu sưởi ấm và nước nóng cho Iceland.

Trong vài thập niên gần đây, nền kinh tế Iceland đã trở nên đa dạng hóa trong lĩnh vực dịch vụ, sản xuất phần mềm máy tính, và công nghệ sinh học. Thị trường chứng khoáng Iceland ( ICEX ), hình thành năm 1985, đã thúc đẩy sự tăng trưởng dịch vụ tài chính bằng cách thiết lập nền tảng cho cho ngành nội thương trong việc cổ phần hóa, trái phiếu và quỹ hỗ trợ. Dịch vụ du lịch tăng trưởng đều đặn từ giữa thế kỷ 20, và việc xem cá voi đã thu hút hàng ngàn du khách mỗi năm.

Vào năm 1970 Iceland trở thành thành viên Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu. Tuy nhiên phần lớn người Iceland chống đối lại việc trở thành thành viên của Liên minh châu Âu, phần lớn là vì lợi ích quốc gia trong việc duy trì quyền tuyệt đối ở các ngư trường thuộc lãnh thổ của mình.

- Nông nghiệp : Địa hình Iceland nói chung không thích hợp cho nông nghiệp và chỉ dưới 1% diện tích lãnh thổ được canh tác. Tuy nhiên 20% diện tích đất đai thích hợp cho việc chăn nuôi gia súc. Quan trọng là chăn nuôi cừu. Vào mùa hè, cừu gặm cỏ ở đồng cỏ và trên núi. Vào mùa thu, chúng được đưa vào các đồn điền và được phân loại tùy theo mục đích của người chủ. Iceland sản xuất nhiều sản phẩm sữa, len, thịt cừu, và trứng gà. Vụ mùa chính của Iceland là củ cải và khoai tây. Nhiều loại hoa khác nhau, rau, cây ăn trái được trồng trong nhà kính và được sưởi ấm bằng nước nóng.

ICELAND 14

Đàn cừu ở Iceland, được đưa từ cao nguyên xuống để phân loại

- Ngư nghiệp : Đánh cá và chế biến cá là ngành công nghiệp quan trọng nhất của Iceland. Cá tươi và cá chế biến đóng góp 62% hàng xuất khẩu của Iceland. Nhiều công ty chế biến cá hoạt động ở nhiều thành phố ven biển. Việc bảo vệ các ngư trường cũng là vấn đề quan tâm hàng đầu đối với người Iceland. Năm 1975 Iceland đã mở rộng ngư trường từ 80km đến 320km tính từ bờ và bảo vệ ngư trường của họ, ngăn các đội tàu đánh cá của nước ngoài, đặc biệt là đối với tàu đánh bắt bằng lưới rà của Anh
- Công nghiệp khai khoáng : Iceland có vài mỏ khoáng sản, và việc khai thác rất khó khăn. Các khoáng sản có giá trị thương mại là đá bọt, diatomite, spar – khoáng chất trong suốt bán cho các công ty thủy tinh.

- Công nghiệp : Bên cạnh công nghiệp chế biến cá, việc sản xuất hàng tiêu dùng trong nước cũng rất quan trọng. Các hàng hoá chủ yếu là vải, giầy dép, xà phòng, và hoá chất, thiết bị điện. Ngoài ra các nhà máy cũng sản xuất nhôm ( từ quặng bô xít nhập khẩu ).

- Ngoại thương : Giá trị hàng nhập khẩu của Iceland lớn hơn hàng xuất khẩu. Năm 2004 nhập khẩu 3,6 tỉ USD và xuất khẩu 2,8 tỉ USD. Hàng nhập khẩu chính là dầu mỏ, máy móc, thiết bị ngành giao thông, vải, hoá chất, hàng hoá, thực phẩm. Xuất khẩu kim loại và quặng, bao gồm lượng lớn nhôm, chiếm 19% toàn bộ hàng xuất khẩu. Các bạn hàng mua bán chính của Iceland là Anh, Mĩ, Đức, Đan Mạch, Hà Lan, Thụy Điển, Pháp, Na Uy và Nhật.

- Giao thông : Iceland có 12. 988 km đường bộ. Phần lớn các đường này nằm ở vùng ven biển. Đảo này không có đường xe lửa hay sông ngòi thích hợp cho giao thông. Iceland có vài cảng như Arkanes, Keflavík, Reykjavík, và Siglufjordua. Phi trường Iceland cung cấp các chuyến bay quốc tế và quốc nội, là một lãnh vực thuê mướn nhiều nhân công nhất.

* Yêu cầu các bạn tham khảo bài viết nếu có copy nên trích dẫn nguồn www.cacnuocchauau.com/home. Đề tài này đã đăng ký ở Sở Khoa học Công nghệ Đồng Nai, đã được Hội đồng khoa học thẩm định tháng 9/2006, xin đừng dùng nó lập website riêng, cướp công sức người khác, người tự trọng không làm vậy. Mỗi bài tác giả phải mất công sức dịch rất lâu, sắp xếp bố cục, lựa chọn hình ảnh thích hợp với nội dung, với tâm huyết yêu nghề  tác giả mong muốn đóng góp chút công sức biên soạn nó  dành cho các bạn yêu thích bộ môn địa lý, dùng để giảng dạy, tham khảo.