18. HUNGARY

CỘNG HÒA HUNGARY

Diện tích : 93.000km  Dân số : 10.000.000 người ( 2007 )  Thủ đô : Budapest

map hungary copy

I. HUNGARY LÀ QUỐC GIA CÓ ĐỒNG BẰNG RỘNG LỚN

1. Vị trí địa lý

Cộng hoà Hungary là một nước ở Trung Âu được bao bọc ở phía bắc bởi Slovakia; phía đông bắc bởi Ukraine; phía đông nam là Romania ; về phía nam và tây nam là Serbia, Croatia và Slovenia; và phía tây là Áo. Hungary có hình gần bầu dục, chiều ngang từ đông sang tây khoảng 524km và dài từ bắc xuống nam là 250km .

2. Đồng bằng bao phủ phần lớn diện tích lãnh thổ

Hungary_topographic_map

Bản đồ địa hình Hungary

Từ bản đồ bạn có thể thấy Hungary khác với Áo về địa hình. Trong khi Áo là vùng đất nhấp nhô đồi núi thì Hungary phần lớn là đồng bằng rộng lớn phì nhiêu. Nó không những bao phủ phần lớn Hungary mà còn trải rộng vào các quốc gia láng giềng, đặc biệt là ở phía nam.

Đồng bằng rộng lớn này chiếm phần trung lưu của lưu vực sông Danube khổng lồ. Nó là một miền võng ở giữa chân những vùng đồi núi chung quanh như núi Carpathians, dãy núi Đông Alps, và về phía nam là các cao nguyên của bán đảo Balkan.

Dù rằng Hungary có vài rặng núi tương đối cao, một số chỉ đạt độ cao 300m hay hơn và chiếm 2% diện tích lãnh thổ. Đỉnh cao nhất là Kékes của núi Mátra nằm ở đông bắc Budapest.

3. Khí hậu lục địa ẩm ướt thuận lợi cho nông nghiệp

Wheat field, Hungary

Cánh đồng lúa mì trĩu hạt ở Hungary.

Vùng đất ở trung lưu của lưu vực sông Danube có khí hậu lục địa ẩm ướt. Điều này có nghĩa là Hungary có các mùa rất phân biệt và có sự thay đổi lớn từ hạ sang đông. Mùa hạ nóng và kéo dài, có nhiều mưa, nhiệt độ trung bình 21oC. Tuy nhiên cuối mùa hạ thường thiếu mưa. Vì lý do này nước từ các con sông thường được dẫn vào để làm mùa. Ở vùng này của châu Âu mùa hè thường nóng và kéo dài rất thuận lợi cho việc gieo trồng các vụ mùa, nhất là bắp. Đồng bằng Hungary là một trong những miền có sản lượng bắp cao của châu Âu. Mùa đông thường lạnh nhiệt độ trung bình -1oC. Tuyết có thể bao phủ mặt đất hàng tuần lễ, và sông ngòi bị đóng băng.

Với một đồng bằng rộng lớn, màu mỡ, nóng về mùa hạ và dân chúng cần cù đã giúp Hungary trở thành một nước nông nghiệp trù phú. Quá nửa đất đai là vùng trồng trọt cày cấy. Chỉ ở vùng đồi Bankony là phần lớn đất đai không canh tác. Đây là vùng đồi bao phủ rừng cây trải rộng từ Slovakia vào.

Lúa mì được trồng nhiều ở Hungary. Một số lượng lớn lúa mì được xuất khẩu sang các nước khác. Những vụ mùa quan trọng khác gồm : khoai tây, củ cải đường, lúa mạch đen, lúa mạch, yến mạch. Lúa cũng được trồng trên những vùng đất thấp gần các con sông. Trong suốt nhiều năm Hungary sản xuất nhiều hơn số thực phẩm mà dân chúng họ dùng. Chăn nuôi cũng phát triển, heo được nuôi rất nhiều chúng được cho ăn bắp hơn là ngọn củ cải đường, khoai tây như ở Bắc Đức, Ba Lan, Đan Mạch.

Vùng Đông Bắc Hungary là nơi có nhiều đồng cỏ. Trên các đồng cỏ rộng bạn có thể thấy hàng ngàn bò đang gặm cỏ. Tuy nhiên, mưa ở vùng này ít hơn các vùng khác của Hungary.

4. Sông ngòi và hồ

The Danube Bend is a curve of the Danube near Visegrád.

Khúc uốn của sông Danube gần Visegrád.Visegrád là một thị trấn nằm ở tỉnh Pest, Hungary. Nó nằm ở phía bắc Budapest bên hữu ngạn sông Danube nơi khúc uốn của sông. Núi Transdanub nằm bên trái, Miền núi phía bắc Hungary nằm bên phải (hình). Visegrád nổi tiếng vì còn bảo tồn Cung điện mùa hè đầu Thời Phục Hưng của vua Matthias Corvinus và cố đô thời trung cổ.

Vài con sông chảy ngang qua đồng bằng. Độ dốc của địa hình nhỏ nên sông chảy chậm chạp qua đồng bằng và quanh co, uốn khúc. Cắt thẳng về phía nam của đồng bằng này là dòng chính của sông Danube. Sông Danube hình thành một phần biên giới tây bắc với Slovakia, và sau đó nó chảy về phía nam xuyên qua Budapest, chia Hungary thành hai vùng Đồng bằng Great Hungary và Transdanube. Sông này cũng chảy qua các vùng của Tây Đức, Áo, Serbia và Romania. Đoạn chảy qua Hungary dài 418km.

Szeged-tisza-The Tisza in Szeged, Hungary

Sông Tisza chảy ngang qua thành phố Szeged.

Sông lớn khác là sông Tisza. Sông Tisza phát nguồn gần Rakhiv ở Ukraine do sông White Tisza và Black Tisza hợp thành ( nguyên là một dòng suối phát nguồn từ núi Chornohora). Từ đó sông Tizsa chảy về phía tây qua biên giới Ukraine và Romania rồi vào Hungary ở Tiszabecs. Nó chảy ngang qua Hungary từ bắc xuống nam. Đến thành phố Szeged phía nam Hungary sông chảy vào Serbia. Cuối cùng nó hợp lưu với sông Danube ở gần làng Novi Slankamen ở Vojvodina, thuộc Serbia. Sông Tisza có chiều dài 965km, cung cấp nước cho một vùng có diện tích 156.087km2, là sông nhánh có lưu vực lớn nhất và dài nhất của sông Danube, với lưu lượng 792m3/s.

038_Titel,_Knicanin,_Tisa,_Danube_-_Serbia-Tisza joins Danube

Sông Tisza hợp lưu với sông Danube ở gần làng Novi Slankamen ở Vojvodina, Serbia

Các sông ít quan trọng hơn gồm sông Drava, sông Rába, sông Szamos, sông Sió, và Ipoly.

Cách đây hàng ngàn năm một hồ lớn và nông bao phủ phần lớn vùng mà bây giờ là đồng bằng Hungary. Sông ngòi đã mang phù sa từ những ngọn núi lấp đầy những hồ này và kết qủa là nó biến mất. Ngày nay, nhiều hồ nhỏ vẫn còn được đánh dấu trên bản đồ, đặc biệt là dọc theo các khúc uốn của dòng sông. Hồ Balaton còn sót lại là phần nhỏ của vùng hồ lớn trước kia. Với chiều dài 80 km nó là hồ lớn nhất ở Trung Âu. Ngoài ra là hồ Velence (26km2) ở tỉnh Fejér, hồ Fertő ( 82km2) , và hồ nhân tạo Tisza.

5. Tài nguyên thiên nhiên

1280px-Hortobágy_River,_Hungary_Hortobágy is the largest continuous natural grassland in Europe.

Đồng cỏ Hortobágy là đồng cỏ tự nhiên rộng lớn nhất và kéo dài liên tục ở châu Âu.Hortobágy là một làng ở tỉnh Hajdú-Bihar, Hungary.

Nguồn tài nguyên quí báo nhất của Hungary là đất trồng màu mỡ, khoảng 70% diện tích đất đai Hungary thích hợp cho nông nghiệp.

Thực vật tự nhiên của đồng bằng Hungary là cỏ. Thực vật của miền đồng cỏ và đất mịn từ núi trôi xuống đã tạo thành một lớp đất màu mỡ phủ trên bề mặt đất. Một số đất màu mỡ nhất nằm dọc sông và trên vùng đất bồi giữa những thung lũng của các con suối. Có một số đất đầm lầy, nhưng phần lớn chúng đã được tháo nước để sử dụng làm đồng cỏ và vụ mùa.

Khoảng 20% diện tích Hungary là rừng, chủ yếu là sồi, và các loài rụng lá khác ở vùng Transdanube ( Trung du Danube ) và vùng đồi núi. Thỏ, cáo, nai, gấu rất nhiều. Vịt, diệc, sếu, cò là những loài bản xứ, và đồng bằng Hungary chủ yếu là nơi cư trú của nhiều loài chim di cư.

1280px-Buffalo_and_egrets

Trâu nước và diệc bạch

Với đồng bằng gần như bằng phẳng, nhiều phù sa màu mỡ là điều kiện tốt cho sự phát triển nông nghiệp ở Hungary. Hungary không có nhiều khoáng sản phục vụ cho công nghiệp. Tuy nhiên, nó có quặng bô xít dùng để luyện nhôm. Quặng này nằm gần vùng đồi Bakony, là một trong những mỏ quặng lớn nhất châu Âu. Hungary cũng có mỏ than, dầu mỏ, khí thiên nhiên, măng-gan, uranium, và quặng sắt. Tuy nhiên, trữ lượng của đa số các khoáng sản đều ít và chất lượng kém.

6. Dân cư, dân tộc

Người Magyars đến Hungary

Người Magyars đến Hungary

Khoảng 90% người Hungary là người Magyars. Cách đây khá lâu, một dân tộc gọi Magyars, là tổ tiên của người Hungary từ châu Á đi ngược đến thung lũng sông Danube. Họ là những người chiến đấu kiên cường và là những kỵ mã lão luyện. Họ thấy đồng bằng Hungary màu mỡ và đã ở lại đó. Người Magyars có ngôn ngữ và phong tục riêng mà về nhiều phương diện có liên hệ với người Phần Lan. Ngoài ra là thiểu số người Roma, Đức, Slovaks, Croat, Serb.

II. CÁC MIỀN ĐỊA HÌNH CHÍNH CỦA HUNGARY

Địa hình Hungary

Hungary có 3 vùng địa hình chính : Đồng bằng Great Alfold ( hay Great Hungarian Plain) nằm ở phía đông sông Danube; vùng Transdanubia là vùng đồi nằm ở phía tây sông Danube kéo dài đến vùng chân đồi của núi Alps; và vùng Núi phía Bắc là vùng đồi núi tiếp giáp với đồng bằng Great Alfolf.

1. ĐỒNG BẰNG GREAT HUNGARY

1280px-Alfold

Đồng bằng Great Alfold

Phía đông sông Danube, bao gồm lưu vực sông Tisza và các sông nhánh của nó là vùng đồng bằng thấp và gợn sóng mệnh danh là đồng bằng Great Hungary ( Great Alfold ). Đồng bằng này mở rộng về phía đông tới Romania, bắc Serbia và đông Croatia,  chiếm ½ diện tích Hungary.

Phía bắc và phía đông của đồng bằng là vùng chân đồi của cánh cung Carpathians, về phía nam và phía tây là dãy núi Balkan. Về phương diện địa chất Great Alfold là một rặng núi bị đứt gảy chìm ngập dưới một nhánh biển vào kỷ Pliocene ( cách nay 2,6 triệu năm). Sau đó đáy biển được nâng lên, Great Alfold trở thành một hồ nằm trong đất liền, được phù sa các con sông bồi đắp cạn dần.

Đồng bằng thường được chia thành hai vùng : vùng Kiskunság nằm giữa sông Danube và sông Tisza ; vùng Transtisza (Tiszántúl) nằm ở phía đông của sông Tisza.

Kecskemét_Rathausplatz_2Town hall square, Kecskemét, Southern Hungary

Quảng trường trước tòa thị chính thành phố Kecskemét.

Vùng Kiskunság chủ yếu là đất cát và đất hoàng thổ mở rộng từ đồng bằng hình thành do nước lũ của sông Danube ở phía tây ngang qua đồng bằng hình thành do nước lũ của sông Tisza ở phía đông. Sông Tisza, trước khi dòng chảy của nó được điều chỉnh, lũ lụt thường xảy ra ở phần lớn đồng bằng. Trung tâm thương mại của vùng là thành phố Kecskemét, thuộc tỉnh Bács-Kiskun, là nơi nổi tiếng do có các nông trại trồng nho quanh thành phố được thành lập từ thế kỷ 19 làm nền tảng cho ngành công nghiệp làm rượu vang thế kỷ 20 và những vườn cây ăn quả.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Đồ thêu tay nhiều màu sắc ở vùng Matyó

Một vài nhóm dân tộc sống ở thị trấn Kalocsa, tỉnh Bács-Kiskun và vùng Matyó, tây nam tỉnh Borsod-Abaúj-Zemplén, tập trung ở thị trấn nhỏ Mezőkövesd, nơi đây mỹ thuật dân gian bao gồm đồ thêu tay và đồ thêu nhiều màu sắc của vùng vẫn còn tồn tại.

1280px-A flock of Racka sheep

Đàn cừu Racka với chiếc sừng đặc sắc phân biệt nó với các loài cừu khác. Loài cừu này hiện được bảo tồn ở Công viên quốc gia Hortobágy.

 

1280px-Hungarian Grey cattle in Hortobágy National Park Puszta, the first and largest national park of Hungary

Bò xám thuần chủng ở Công viên quốc gia Puszta, công viên đầu tiên và lớn nhất ở Hungary

Vùng Transtisza chủ yếu là đất trầm tích do phù sa bồi đắp và đất cát. Transtisza nhìn chung là vùng đồng bằng bằng phẳng, chỉ vùng Nyírség ở đông bắc có địa hình tương phản. Nối liền với Nyírség là vùng Hajdúság và vùng Hortobágy, và cả ba vùng đều hướng về Debrecen thành phố lớn nhất của đồng bằng. Đời sống thảo nguyên của thời xưa vẫn còn tồn tại ở Hortobágy, nơi mà các loài trâu bò, ngựa, cừu thuần chủng ở Hungary vẫn còn tồn tại như là một phần của di sản quốc gia. Công viên quốc gia ở đó được UNESCO công nhận là di sản thế giới năm 1999.

Trong hàng thế kỷ trước, đồng bằng Great Hungary không thích hợp cho nông nghiệp vì lụt lội thường xuyên. Tuy nhiên ngành chăn nuôi đóng góp chính cho kinh tế vùng này. Trong nửa cuối thế kỷ XIX chính phủ đã thực hiện kế hoạch điều khiển dòng chảy của sông và giải quyết sự thoát nước bên trong đồng bằng. Nhờ vào việc làm này, nhiều vùng đất đã được đưa vào canh tác.

Các thành phố lớn ở đồng bằng Great Hungary

Budapest : Thủ đô Hungary

The Chain Bridge in Budapest

Cầu Chain nối hai bờ sông Danube ở Budapest

Thủ đô Budapest có thời là hai thành phố. Một là thành phố Buda ở phía tây sông Danube ( hữu ngạn) bao bọc chung quanh là đồi. Ngược với Buda bên bờ phía đông là thành phố Pest nằm trong vùng bằng phẳng, ngay đồng bằng thấp. Có nhiều cầu nối liền hai thành phố này lại với nhau. Cầu Chain (Chain Bridge) dài 380m, rộng 15,7m được chống đỡ bởi các cột có hình dáng giống Khải Hoàn Môn. Nó là cầu đầu tiên ở sông Danube nối Buda và Pest lại với nhau. Vào năm 1945 quân đội Hitler đã phá hỏng nó, đến năm 1948 – 1949 nó được xây dựng lại với hình dáng cũ.

1280px-Budapest_from_Danube_river-Buda Castle, Budapest, Hungary

Lâu đài Buda nhìn xuống dòng sông Danube

Thành phố Buda được xây dựng vào giữa thế kỷ thứ XIII, khi quân Mông Cổ xâm lăng thành phố Pest năm 1241, thành phố này được xây dựng trên đồng bằng do đó sự bảo vệ không hoàn hảo và bị đốt cháy. Vì vậy việc xây dựng một thành phố mới được bao bọc bởi thành lũy bên bờ sông bên kia, trên cao nguyên và trên đỉnh ngọn đồi đá vôi có vẻ an toàn hơn. Khi đó Lâu đài Hoàng gia (Royal Castle ) được xây dựng ở cuối phía nam của cao nguyên, trên đỉnh đồi Castle, thành phố của dân chúng nằm ở phía bắc. Lúc đầu thành phố chỉ được bảo vệ bởi vòng rào và bức tường của các ngôi nhà. Nhưng đến đầu thế kỷ thứ XVI nó được bao bọc bởi thành lũy vững chắc.

Matthias Church in Budapest, built in Gothic style

Nhà thờ Matthias có kiến trúc tân Gothic ở Budapest

Trên đồi Castle tập trung nhiều di tích cổ. Trong hàng thế kỷ hàng loạt lâu đài được xây dựng và bị tàn phá bên bờ Buda. Được nhiều người đến tham quan nhất là nhà thờ Matthias có kiến trúc tân gothic được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX. Dinh thự của chính phủ, những lâu đài cổ xưa, những cao ốc mới từ ngọn đồi bên bờ Buda của sông nhìn xuống đường phố chật hẹp bên dưới. Từ các nhà hàng trên dãy đất cao nhìn xuống dòng sông, món lagu Hungary thường được dọn lên. Đây là món thịt bò nấu với rau thêm gia vị và ớt.

Thành phố còn hấp dẫn vì nhiều công viên xinh đẹp, rộng lớn. Một trong những công viên này là công viên Margarit nằm ở cù lao giữa sông, cù lao này dài 2,5km, rộng 500m. Cầu Arpad ở phía bắc và cầu Margarit ở phía nam nối cù lao Margarit với thành phố. Ở bờ nam của cù lao chỉ có một đường duy nhất chạy theo chiều dài đảo dành cho motor, xe bus, ngoài ra là đường bộ yên tỉnh hai bên trồng hàng cây có tuổi hàng thế kỷ. Toàn bộ cù lao là một công viên khổng lồ nằm ngay thành phố dành cho những người mệt mỏi vì tiếng ồn ào đến đây nghỉ ngơi giải trí.

Cù lao Margarite

Cù lao Margarit

Khi thành phố mới được xây dựng ở trên đồi Castle ở Buda , Pest chỉ còn là vùng ngoại ô. Đến năm 1541 Pest và Buda đều bị Thổ Nhĩ Kỳ chiếm đóng, đời sống kinh tế, xã hội bị trì trệ trong suốt 150 năm. Đầu thế kỷ XVIII Hungary độc lập và bắt đầu phát triển kinh tế. Năm 1785 Đại học Nagyszombat dời đến thành phố Pest và nhờ vào điều này thành phố trở thành trung tâm văn hoá.

Năm 1838 một trận lụt lớn đã cuốn trôi hầu hết các ngôi nhà cũ. Thành phố lại được xây dựng lại và bắt đầu phát triển hơn trước, bỏ Buda ở lại phía sau. Các toà nhà hiện đại dọc theo đường phố chính ngày nay đã cho thấy rõ điều này. Bờ Pest của sông ngày nay là khu vực thương mại tấp nập hơn của thành phố. Đường phố của nó giống như Ringstrasse tạo thành nửa vòng tròn hay vòng tròn quanh thành phố. Ngày nay Buda và Pest trở thành Budapest có dân số khoảng 1.697.343 người ( 2005).

The_building_of_the_Hungarian_Parliament_(10890208584)

Tòa nhà Quốc Hội của Hungary

 Budapest là trung tâm công nghiệp truyền thống của Hungary. Các nhà máy lớn ở Pest sản xuất dược phẩm, vải, thiết bị ngành giao thông và ngành điện, máy móc nông nghiệp. Ngành in ấn và thực phẩm chế biến cũng là ngành công nghiệp nổi bật ở thành phố. Kinh tế của Budapest hầu như thay đổi hoàn toàn sau sự chuyển biến vào thập niên 1990 sang hệ thống thị trường tự do. Các doanh nghiệp lớn của nhà nước bị vỡ nợ, và nhiều công ty đa quốc gia nhanh chóng hình thành. Tuy nhiên các công ty nước ngoài đã chọn đầu tư vào các đề án mới ở những nơi không phát triển trước kia và ở bên ngoài thành phố. Nhiều nhà máy lớn ở Pest và ở phía nam Buda vẫn còn bỏ trống.

Photographer © David Greedy / Lonely Planet Images

Từ quán cafe trên đồi nhìn xuống thành phố Pest bên dưới

Budapest trở thành trung tâm tài chính và thị trường chứng khoáng của nó nằm trong số những thị trường sinh lợi nhiều nhất cho các nhà đầu tư ở Đông Âu. Thành phố cũng đạt được lợi nhuận từ ngành du lịch, ngành này đã phát triển đều đặn từ đầu thập niên 1980.

Vị trí địa lý của thành phố cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế. Mạng lưới hoả xa của Hungary được xây dựng trước cuộc cách mạng công nghiệp ( năm 1850). Tất cả các đường hoả xa chính đều từ thủ đô tỏa ra mọi hướng, ngang qua lòng chảo Carpathians hướng về

duong Vaci, budapest

Phố Vaci, khu phố buôn bán sầm uất của Budapest

Vienna, Biển Adriatic, Balkan và Bắc Au. Thuyền chở hàng hoá lớn của nhiều nước ra vào cảng Csepel trên sông Danube, trung tâm Budapest. Phi trường Ferihegy nằm ở phía nam, cách thành phố 20km, là phi trường chính duy nhất. Các phương tiện giao thông công cộng ở Budapest bao gồm xe điện ngầm, xe buýt, xe điện nổi tiếng khắp châu Âu do rẻ và an toàn.

Các thành phố lớn khác của Hungary là Miskolc, Debrecen, và Szeged. Có lẽ chúng dường như khó phát âm, nên chúng ta ít nghe chúng. Các thành phố này hoạt động như một trung tâm thương mại và tiếp thị cho các vùng nông nghiệp chung quanh .

Thành phố Debrecen.

1024px-Debreceni_református_nagytemplom

Nhà thờ Lớn ( Great church) , Hungary

Là thành phố lớn thứ hai của Hungary, dân số 204.297 người (2005). Debrecen nằm ở đồng bằng Great Hungary, cách Budapest 220km. Xưa kia Debrecen chỉ là một trong những làng nhỏ trong vùng mãi cho đến thế kỷ thứ XIII. Các lãnh chúa vùng này đã phát triển nó thành một nơi định cư sau cuộc xâm lăng của người Tartars, khoảng đầu thế kỷ XIV. Nhà thờ Saint Andrew được xây dựng vào năm 1311 có kiến trúc Gothic giai đoạn đầu. Vào năm 1361 Luis đệ nhất đã ban cho thành phố đặc ân trở thành thành phố thương mại.

Thành phố còn được ban nhiều đặc quyền xa hơn vào thế kỷ XV, các phường hội của thợ thủ công được thành lập, nhiều thương gia giàu có xuất hiện, vẻ ngoài của Debrecen bắt đầu thay đổi hẳn. Thế kỷ XVII, sau khi Thổ Nhĩ Kỳ bị đuổi ra khỏi đất nước, ảnh hưởng của Hadburg gia tăng. Debrecen trở thành phố tự do của hoàng gia. Năm 1807 – 1821 Nhà thờ lớn ( The Great church ) được xây dựng sau đó trở thành biểu tượng của thành phố.

Ngày nay Debrecen là một thành phố hiện đại, phát triển mạnh mẽ về văn hoá, khoa học, mỹ thuật. Chi nhánh của ngân hàng và các công ty bảo hiểm được mở vào cuối thế kỷ XIX trong thời kỳ bùng nổ công nghiệp. Sự khôi phục kinh tế đã đẩy mạnh sự đô thị hoá và ngày nay Debrecen có dân số tăng gấp đôi trong vòng 50 năm.

2. MIỀN NÚI PHÍA BẮC HUNGARY

1024px-Kékes seen from the roadbend beneath Galya-tető

Đỉnh Kékes , đỉnh cao nhất của rặng Mátra

Miền núi này chạy dọc đông bắc Hungary và dọc phần đông biên giới của Hungary và Slovakia, thành một dải rộng từ khúc uốn sông Danube tới Prešov ( Slovakia).

Vùng núi phía bắc Hungary bắt đầu từ rặng Börzsöny, gần khúc uốn sông Danube, nơi nó tiếp giáp với vùng núi Transdanube. Rặng Börzsöny có diện tích 600km2, có nguồn gốc là núi lửa. Đỉnh cao nhất của nó là Csóványos (938 m).

Bükk National Park; Bükk is rich in karst formations, such as limestone caves.

Công viên quốc gia Bukk. Cao nguyên Bukk là nơi nhiều địa hình karst

Rặng núi kế tiếp về phía đông là Cserhát có cùng nguồn gốc địa chất với Börzsöny. Sự xói mòn ở đây rất dữ dội. Chủ yếu chỉ là đồi bao gồm phần thấp nhất của Vùng núi phía bắc Hungary. Đỉnh cao nhất là Naszály (654 m).

Dọc theo biên giới phía bắc của đồng bằng Great Hungary là vùng cao nguyên, bao gồm rặng núi Matra, là một phần của hệ thống Carpathians. Đỉnh cao nhất của Matra là Kékes cao 1.014m, cũng là đỉnh núi cao nhất của Hungary. Matra với các thung lũng và vách đá đẹp, rừng sồi xanh tươi ẩn sau màng sương mỏng, các dòng sông chảy xiết trong các thung lũng núi hẹp, các sườn núi là nơi trượt tuyết mùa đông và khí hậu mát mẽ là nơi lôi cuốn nhiều du khách. Phía đông Matra là cao nguyên Bukk, cao nguyên đá vôi cao nhất Hungary cao 959m với 900 hang động. Phía nam cao nguyên này có nhiều suối như Imo – Ko, Voros – Ko. Thực vật động vật của nó gồm nhiều loại khác nhau vô cùng phong phú.

1280px-Fagus_sylvatica_Purpurea_Copper Beech or Purple beech.

Sồi tím

Vùng núi phía bắc Hungary còn các khu rừng rộng lớn, gồm các loài cây như tầng bì, sồi, linh sam. Nhiều loài hoa dại khác nhau có thể tìm thấy trong số các loài thực vật bản xứ của Hungary như hoàng đàn tím, lan vũ nữ. Động vật có các loài Mangalica (có lông mịn ), heo rừng, ngựa lipica, bò, sói và nhiều loại cừu. Phần lớn các vùng núi là vùng được bảo tồn như Công viên quốc gia Bukk được xây dựng để bảo vệ các loài thực vật và động vật quí hiếm trong miền.

3. VÙNG TRANSDANUBE

Rặng núi Mecsek

Phía tây sông Danube là vùng Transdanube, gồm nhiều loại địa hình khác nhau. Về phía nam là rặng núi Mecsek. Phía bắc là dãy núi Bakony Forest bao phủ rừng cây nằm ở cao nguyên Transdanube, dãy núi này nhìn xuống hồ Balaton. Cực tây bắc Hungary là đồng bằng Little Alfold nằm dọc theo hạ lưu sông Raba và trải rộng vào phía nam Slovakia. Transdanube là vùng nông nghiệp chính với các vụ mùa phong phú, chăn nuôi gia súc và trồng nho. Nghề sản xuất rượu nho cũng qua trọng, nơi đây sản xuất rượu Tokay nổi tiếng. Khoáng sản và dầu mỏ được tìm thấy ở vùng Zala sát biên giới Nam Tư cũ.

1280px-Balaton_Hungary_Landscape-Balaton Uplands National Park

Quang cảnh hồ Balaton và núi trong Công viên quốc gia Balaton, ven hồ là vùng trồng nho .

Hồ Balaton nằm trong vùng Transdanube dài 78km, rộng từ 3 -14 km diện tích 592km2. Người Hungary thường hướng về nó như hướng về biển. Nó là hồ nước ngọt lớn nhất Trung Âu và là hồ quan trọng cho việc giải trí vui chơi. Về phía nam hồ có nhiều cát và nông là nơi lý tưởng cho việc bơi lội, du thuyền và câu cá vào mùa hè và về mùa đông khi mặt hồ bị đóng băng là lúc các hoạt động thể thao như trượt băng diễn ra ở vùng hồ. Về phía bắc của hồ là vùng đồi lượn sóng, nơi đây bạn có thể tản bộ dưới bóng cây rừng của sườn đồi thoai thoải giữa các toà lâu đài cổ và các nhà thờ. Ở sườn đồi có nắng hướng về phía bờ hồ là vườn nho và nơi sản xuất rượu nho hàng thế kỷ. Một bộ phận nhỏ của hồ Balaton là hồ Velence 26 km2 ở tỉnh Feher và hồ Ferto 32 km2.

III. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ

Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, nền kinh tế của Hungary dựa chủ yếu vào nông nghiệp. Nền công nghiệp rất nhỏ bé hầu như bị tàn phá trong chiến tranh. Năm 1948, nhà nước XHCN Hungary thực hiện hàng loạt kế hoạch phát triển kinh tế, trong đó nhấn mạnh đến việc công nghiệp hoá, đặc biệt là phát triển công nghiệp nặng. Tuy nhiên, kế hoạch này không phù hợp với nguồn tài nguyên và năng lực của Hungary, và các ngành công nghiệp mới không thể đáp ứng mục tiêu sản xuất lớn của nhà nước. Vào cuối thập niên 1950 và 1960 chính phủ phải điều chỉnh lại kế hoạch và chú trọng nhiều hơn đến nông nghiệp và công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng. Vào năm 1968 chính phủ thực hiện cuộc cải cách mệnh danh là Cơ cấu kinh tế mới ( NEM ), để giới hạn sự phân quyền trong kinh tế. Trong những năm đầu NEM được xem là thành công; sản xuất hàng hoá gia tăng, và mức sống của dân chúng được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên do sự chống đối của các phần tử đối lập, NEM kết thúc năm 1980.

Do nền kinh tế tiếp tục suy thoái trong suốt thập niên 1980, Hungary bắt đầu quay sang các nước phương tây để được trợ giúp về thương mại và kinh tế. Cùng lúc chính phủ khuyến khích việc hình thành các doanh nghiệp tư nhân và liên kết với các công ty nước ngoài. Sau khi nhà nước XHCN Hungary không tồn tại, quốc gia này nhanh chóng chuyển sang nền kinh tế thị trường tự do.

Tổng sản phẩm quốc nội ( GDP ) năm 2005 là 109,2 tỉ USD. Tuy nhiên lạm phát vẫn ở mức cao. Giữa năm 1990 và 1996 Hungary nhận được 15 tỉ USD đầu tư nước ngoài. Hungary là thành viên của Tổ chức thương mại quốc tế (WTO), Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới về tái thiết và phát triển ( Ngân hàng thế giới ) và Ngân hàng châu Au về tái thiết và phát triển (EBRD ). Vào tháng năm năm 1996 Hungary trở thành thành viên của Tổ chức Liên minh kinh tế và phát triển ( OECD ). Tháng năm năm 2004 Hungary gia nhập Liên minh châu Âu.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAToday Hungary has 22 designated wine regions, Somló is one of them.

Ngày nay Hungary có 22 vùng quy hoạch trồng nho. Somlo là một trong số chúng.

Nông nghiệp : Đất canh tác chiếm 50% diện tích. Dưới thời xã hội chủ nghĩa, 90% nông trại được tổ chức thành nông trang tập thể hay nông trường quốc doanh. Nông trường quốc doanh thuộc sở hữu nhà nước. Trong nông trang tập thể, các hộ gia đình làm việc cùng nhau trên mảnh đất chung do chính mảnh đất của họ kết hợp lại, mỗi hộ sẽ được trả lương và chia phần lợi tức của nông trại. Thập niên 1990, nhiều nông trại bắt đầu được tư hữu hoá.

thu hoach man

Thu hoạch mận

Sản phẩm nông nghiệp hàng đầu của Hungary là bắp, lúa mì, củ cải đường, lúa mạch, khoai tây, và hạt hướng dương. Ngoài ra nho được trồng ở vùng trồng nho Tokay nổi tiếng. Gia súc gồm trâu bò, heo, cừu, ngựa và gia cầm , các sản phẩm nông nghiệp quan trọng khác là sữa, thịt, bơ, trứng và len.

Lâm nghiệp và ngư nghiệp : Sự mở rộng các vùng nông nghiệp, và việc khai thác khoáng sản với tốc độ cao, và việc tái trồng rừng không thích đáng đã làm giảm nguồn tài nguyên rừng của Hungary trong suốt giai đoạn sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Vào thập niên 1960 chính phủ đã ngăn cấm việc chặt đốn rừng và mở rộng chương trình tái trồng rừng. Năm 2005 Hungary thu hoạch 5,94 triệu mét khối gỗ.

Nguồn nước ngọt quan trọng nằm ơ hồ Balaton, sông Danube, và sông Tisza. Các loài cá được đánh bắt chính bao gồm cá chép, cá chó, các rô, cá nheo, các trích,

Công nghiệp : Dưới chế độ XHCN, đa số các ngành công nghiệp đều thuộc nhà nước quản lý. Tuy nhiên, từ thập niên 1980, các công ty và xí nghiệp tư nhân gia tăng. Do Hungary rất hạn chế về tài nguyên, các ngành công nghiệp của nó phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu. Các ngành công nghiệp hàng đầu gồm thép, xi măng, nhôm, vải, da, giày dép, hoá chất, xe buýt, và xe ô tô. Ngành công nghiệp chế biến nông phẩm cũng rất quan trọng.

Năng lượng : Vào năm 2004 Hungary sản lượng điện của Hungary đạt 31,83 tỉ kilowatt.h. Do Hungary không sản xuất đủ điện để đáp ứng nhu cầu cần thiết, họ phải nhập khẩu một số năng lượng. Nga là nước cung cấp dầu mỏ và khí thiên nhiên chính cho Hungary. Vào thập niên 1980 chính phủ bắt đầu xây dựng lò phản ứng hạt nhân nhằm mục đích giảm sự lệ thuộc vào năng lượng.

Du lịch và ngoại thương : Công nghiệp du lịch của Hungary phát triển nhanh chóng, và nó là nguồn ngoại tệ quan trọng. Hồ Balaton, một địa điểm du lịch nổi tiếng về bơi thuyền, câu cá, bơi lội. Các thành phố của Hungary có nhiều di tích lịch sử, văn hoá hấp dẫn.

Trong suốt thời kỳ XHCN, khoảng nửa ngành ngoại thương của Hungary là với Liên Xô và các nước XHCN. Tuy nhiên từ đầu thập niên 1980 và 1990 Hungary chủ yếu buôn bán với các nước Tây Au. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Hungary gồm máy móc, thiết bị ngành giao thông, hàng tiêu dùng, sản phẩm nông nghiệp, hoá chất, đồ trang sức, vải, sắt, thép và rượu vang. Các mặt hàng nhập khẩu gồm máy móc, thiết bị ngành giao thông, dầu mỏ, hoá chất, quặng kim loại, hàng tiêu dùng, sản phẩm nông nghiệp.

* Yêu cầu các bạn tham khảo bài viết nếu có copy nên trích dẫn nguồn www.cacnuocchauau.com/home. Đề tài này đã đăng ký ở Sở Khoa học Công nghệ Đồng Nai, đã được Hội đồng khoa học thẩm định tháng 9/2006, xin đừng dùng nó lập website riêng, cướp công sức người khác, người tự trọng không làm vậy. Mỗi bài tác giả phải mất công sức dịch rất lâu, sắp xếp bố cục, lựa chọn hình ảnh thích hợp với nội dung, với tâm huyết yêu nghề  tác giả mong muốn đóng góp chút công sức biên soạn nó  dành cho các bạn yêu thích bộ môn địa lý, dùng để giảng dạy, tham khảo.