KHU VỰC TÂY VÀ TRUNG ÂU

Khu vực Tây và Trung Âu chiếm diện tích lớn nhất châu Âu. Nó trải dài từ quần đảo Anh – Ireland qua lãnh thổ các nước Pháp, Đức, Ba Lan, Slovakia, Ao, Thụy Sĩ , Romania, Hungary… Địa hình Tây và Trung Âu, so với Đông Âu tương đối phức tạp. Có thể chia làm những khu vực địa hình sau :

– Miền đồng bằng Tây và Trung Âu : nằm giáp Biển Bắc và biển Baltic, trải dài từ Bắc Pháp qua lãnh thổ Ba Lan. Lưu ý rằng vùng Đông Nam nước Anh, Đan Mạch, cực Nam Thụy Điển cũng thuộc miền này. Đồng bằng này thực chất là một miền đồi lượn sóng thoải, gồm các đất cao hoặc các đồi thoải xen kẽ với các đất thấp hoặc các thung lũng rộng. Độ cao trung bình của đồng bằng thay đổi từ 100 đến 300 – 400m. Phía bắc của đồng bằng này chịu ảnh hưởng của băng hà đệ tứ nên bề mặt địa hình có nhiều dạng do băng hà để lại bao gồm nhiều đầm lầy và hồ. Mặc khác, lớp nham trên bề mặt cũng có thành phần phức tạp, bao gồm đá dăm, cuội, sỏi, cát và sét. Với loại đá vụng này lớp đất hình thành trên bề mặt thường là đất xấu, nghèo chất dinh dưỡng. Ở rìa phía nam của đồng bằng, là những dải đất sét pha cát mịn, màu mỡ nguồn gốc cũng là từ băng hà. Đây là vùng đất tốt nhất, thích hợp cho việc trồng lúa mì, củ cải đường, còn những vùng đất xấu phía bắc thì được cải tạo để trồng lúa mạch, khoai tây.

TRUNG AU 1

Kênh tiêu nước, cải tạo đất thành các đồng cỏ chăn nuôi bò sữa ở Hà Lan.

Vùng duyên hải ngoài cùng là các đụn cát, viền lấy các vùng đất thấp và đầm nước mặn. Do hiện tượng dao động của vỏ Trái Đất, miền ven Biển Bắc đang tiếp tục lún xuống mỗi năm vài centimet; trên địa phận Hà Lan nhiều nơi thấp dưới mực biển. Hà Lan đã phải xây dựng trên 2000km đê để chống lại mối đe dọa thường xuyên của biển, cải tạo các vùng đất thấp. Trên các vùng đất lấn biển, người Hà Lan đào nhiều kênh tiêu nước, cải tạo đất, biến thành vùng trồng trọt thâm canh, chuyên chăn nuôi bò sữa, trồng rau, hoa và hạt giống để xuất khẩu.

– Miền núi già Tây và Trung Âu : nằm phía nam miền đồng bằng là miền núi già Hercynia. Đây là miền núi cổ bao gồm quần đảo Anh và khu vực lục địa, trong đó có lãnh thổ các nước Pháp, Bỉ, Hà Lan, phần phía nam nước Đức, Ba Lan và Czech.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Sttzerbach, thành phố nhỏ của vùng Ilm-Kreis ở Thuringia, Đức. Phía sau là Thuringer Wald

Trong giai đoạn cuối Tân sinh toàn bộ được nâng lên và đứt gãy mạnh làm cho địa hình bị chia cắt, tạo ra các núi trung bình, núi thấp. Giữa các khối núi là đồng bằng và bồn địa. Các dãy núi cao nhất vùng này là Massif Central, sơn nguyên Boheim, Thuringer wald các dãy Jura, Voges, Schwarzwald. Các vùng nâng lên yếu hơn tạo thành các đất cao như vùng Normandy và Brittany ở Pháp, vùng Tây Nam Anh v.v…Trên những chỗ lún xuống, được bồi trầm tích biển và và lục địa, trở thành các đồng bằng tương đối rộng. Phần lớn đồng bằng thuộc châu Âu Hercynia đều có dạng bồn địa như đồng bằng Paris, đồng bằng sông Loire, đồng bằng Aquitaine, đồng bằng London v.v…

– Miền núi trẻ Tây và Trung Au : gồm dãy Alps và Carpathians là khu vực núi uốn nếp trẻ cao nhất châu Âu, gồm nhiều dãy núi chạy theo hướng tây đông và hướng vòng cung, có nhiều đỉnh sắc nhọn, lởm chởm, quanh năm tuyết phủ. Toàn bộ khu vực này được hình thành trong giai đoạn tạo núi Tân sinh, trong đó các dãy núi là bộ phận được nâng lên mạnh, còn các đồng bằng là những khu vực sụp lún xuống. Do ảnh hưởng của các chuyển động kiến tạo vẫn còn tiếp diễn, đây là khu vực thường có động đất mạnh.

TRUNG AU 3

Hoa dại trên đồng cỏ miền núi Alps

Dãy núi Alps là khối núi đồ sộ và cao nhất châu Âu, uốn thành một vòng cung chạy theo hướng tây – đông, dài trên 1200km. Cao nhất là ngọn Mont Blanc (4810m ), đó cũng là đỉnh núi cao nhất châu Âu, quanh năm tuyết phủ. Núi Alps gồm nhiều dãy song song và phân cách nhau bởi nhiều thung lũng rất sâu, nhờ thế việc đi lại tương đối dễ dàng. Phía bắc dãy núi Alps thuộc phạm vi lãnh thổ Thụy Sĩ, Ao là cao nguyên chuyển tiếp cao trung bình 300 – 800m, phía nam là đồng bằng sông Po tương đối bằng phẳng.

Dãy Carpathians có dạng cánh cung lưng quay về phía bắc và đông ôm lấy đồng bằng màu mỡ trung lưu sông Danube và cao nguyên Transylvania, dài khoảng 1500m ; rộng trung bình 150km, cao từ 1500 – 2000m. Đỉnh cao nhất thuộc khối núi Tatra (Slovakia). Vòng cung này nằm dọc biên giới các nước Ao, Czech, Slovakia, Ba Lan, Ukaine, Romania, Serbia và Bắc Hunggary.

Khu vực Tây và Trung Âu nằm hoàn toàn ở trong miền khí hậu ôn đới, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của gió tây, không điểm nào cách xa biển 700km, núi lại theo hướng tây – đông, nên ảnh hưởng của biển rất rõ rệt đối với khí hậu. Tuy nhiên, do kích thước rộng lớn nên sự thay đổi khí hậu giữa các vùng phân biệt khá rõ. Nhìn chung càng về phía nam khí hậu càng ấm dần, và càng đi về phía đông và đông nam ảnh hưởng của biển giảm tính lục địa càng tăng dần. Các nước ở vùng ven biển Tây Âu như Anh, Ireland, Pháp… mùa hạ mát, mùa đông không lạnh lắm, nhiệt độ thường trên 0oC, mưa tương đối nhiều và quanh năm nhiều sương mù, đặc biệt là về mùa thu và đông, đó là khí hậu ôn đới hải dương. Đi sâu vào đất liền, mùa đông lạnh, mùa hạ nóng, mưa ít hơn và tập trung vào mùa hạ, đó là khí hậu ôn đới lục địa.

TRUNG AU 4

Thung lũng Dolina thuộc dãy Tatra, Ba Lan

Miền núi già Tây và Trung Âu do tiếp cận với Đại Tây Dương nên khí hậu quanh năm ấm, ẩm ướt và ôn hòa. Trên các đảo về mùa đông thời tiết ấm, nhiệt độ trung bình tháng giêng từ 3 – 6o C và thường có nhiều sương mù. Mùa hè mát, nhiệt độ trung bình thay đổi từ 12 – 17o C. Mưa hàng năm tương đối nhiều trung bình 2000mm/năm nên rất thuận lợi cho đồng cỏ phát triển. Ở Anh và Ireland các đồng cỏ chiếm diện tích lớn và xanh tốt quanh năm, rừng trái lại kém phát triển và bị chặt đốn nhiều. Các vùng trên lục địa khác với vùng đảo ở chỗ có độ ẩm vừa phải, nên rừng lá rộng chiếm ưu thế. Rừng bao phủ hầu khắp mọi nơi, nhất là trên các sườn núi. Rừng mọc rất rậm, bởi vậy nhiều dãy núi trong khu vực này có tên “Rừng” ví dụ Rừng Thuringer ( Thuringer Wald ), Rừng Đen ( Schwarzwald ), Rừng Boheim ( Boheim Forest mountain ). Trong vùng cũng có các khoáng sản quan trọng như than đá, sắt, dầu mỏ, chì, kẽm, thiếc v.v.. tập trung nhiều ở Anh, Pháp, Đức, Ba Lan. Nhìn chung đây là vùng có nền kinh tế phát triền và dân cư đông đúc nhất châu Âu.

TRUNG AU 5.jpg

Thực vật điển hình của miền núi Alps

Miền núi Alps hàng năm có mưa khá lớn, nhất là các sườn phía tây và tây bắc. Do gió Tây ôn đới từ Đại Tây Dương tràn vào gặp núi chắn lại nên trút lượng mưa lớn ở sườn tây. Lượng mưa trung bình nhiều nơi đạt 2000mm/ năm. Điều kiện khí hậu cảnh quan thay đổi theo các đai cao. Từ 800 – 1000m khí hậu ấm, ẩm ướt, phát triển rừng lá rộng. Trong rừng có sồi, giẻ gai, thông. Ngày nay phần lớn đã được khai phá để trồng trọt. Lên cao hơn, tới độ cao 1800m, khí hậu ẩm và lạnh, rừng lá rộng chuyển sang rừng hỗn hợp và rừng lá kim. Trong đai này rừng còn được bảo vệ khá tốt. Từ 1800 – 2300m, khí hậu trở nên giá buốc, phát triển cảnh quan cây bụi và đồng cỏ cao. Đây là vùng đồng cỏ chăn thả gia súc về mùa hạ khá tốt. Từ 2300 – 2500m trở lên thuộc đới băng tuyết vĩnh viễn. Các băng hà lớn có thể trườn xuống thấp tới 1500 – 1100m. Do mưa nhiều, với nguồn nước do tuyết và băng cung cấp, màng lưới sông ngòi vùng núi Alps khá phát triển. Trên các sông đều có nhiều thác ghềnh nên nguồn dự trữ về thủy năng rất lớn. Hiện nay, Italy, Pháp, Thụy Sĩ, Ao và Đức đều xây dựng các đập thủy điện ở vùng núi này.

Khí hậu của miền Carpathians mang tính lục địa rõ hơn miền núi Alps. Ở đây mùa đông lạnh, nhiệt độ từ – 2o C đến – 4o C. Mùa hạ nóng từ 22o C đến 23oC. Chênh lệch nhiệt độ giữa hai mùa rất lớn. Trên các vùng núi, mưa hàng năm từ 800 –1000mm, trên các đồng bằng phía tây và cao nguyên Transylvania600 – 700mm, còn trên đồng bằng và sườn núi phía đông mưa chỉ 350 – 400mm.

TRUNG AU 6

Rừng lá kim trên sườn núi Tatra, Ba lan

Gần như toàn bộ miền núi Carpathians đều nằm trong đới rừng lá rộng và và cũng là khu vực có độ phủ rừng lớn nhất châu Âu. Hiện nay các rừng còn được bảo tồn lên đến độ cao 600 – 1500m ở sườn bắc và từ 800 – 1000m ờ sườn nam. Trên các đồng bằng phát triển thảo nguyên rừng và thảo nguyên với đất rừng xám và đất đen rất màu mỡ. Hiện nay phần lớn đồng bằng và miền núi thấp đều đã được khai phá. Các cây trồng chính là lúa mì, ngô và củ cải đường. Trên các đất cao, người ta trồng nho và hoa để lấy dầu thơm.

Tài nguyên của miền Carpathians rất phong phú. Ở đây có đất đai phì nhiêu, nguồn tài nguyên rừng và thủy năng khá lớn. Trong lòng đất có nhiều khoáng sản quan trọng như dầu mỏ, khí đốt, sắt, đồng, vàng, các mỏ đa kim, than đá và than nâu, vì thế đây là miền có nền nông nghiệp và các trung tâm công nghiệp phát triển.

Nhiều sông lớn của châu Âu tập trung ở khu vực này. Ở vùng khí hậu ôn đới hải dương, sông ngòi nhiều nước quanh năm và không đóng băng. Càng vào sâu trong lục địa, sông ngòi đóng băng về mùa đông, thời gian đóng băng ngày càng dài hơn. Sông Rhine và sông Danube là hai sông lớn nhất trong khu vực. Sông Rhine chảy qua những vùng công nghiệp phát triển của Thụy Sĩ, Đức, Pháp, Hà Lan có lưu lượng giao thông vận chuyển lớn nhất châu Âu.

 

* Yêu cầu các bạn tham khảo bài viết nếu có copy nên trích dẫn nguồn www.cacnuocchauau.com/home. Đề tài này đã đăng ký ở Sở Khoa học Công nghệ Đồng Nai, đã được Hội đồng khoa học thẩm định tháng 9/2006, xin đừng dùng nó lập website riêng, cướp công sức người khác, người tự trọng không làm vậy. Mỗi bài tác giả phải mất công sức dịch rất lâu, sắp xếp bố cục, lựa chọn hình ảnh thích hợp với nội dung, với tâm huyết yêu nghề  tác giả mong muốn đóng góp chút công sức biên soạn nó  dành cho các bạn yêu thích bộ môn địa lý, dùng để giảng dạy, tham khảo.